Hiroşima ve Nagazaki’nin atom bombasıyla bombalanması, 1945: Gerekmeyen bomba

6 Ağustos 1945’te Hiroşima’nın ve 9 Ağustos’ta Nagazaki’nin atom bombasıyla bombalanması, tarihte sivil nüfusa karşı işlenmiş en korkunç suçtur. Amerikan okullarında bu bugün bile tek cümleyle anlatılır: bomba “bir milyon Amerikan canını kurtardı”. Ben bunun bir efsane olduğunu söylüyorum. Maddeler hâlinde ve duygusuz gidelim, gerçi burada duygu yerinde.

İlk soru: gerekli miydi?

Hiroşima’nın atom bombasıyla bombalanması: Amerikan komutanlar ne düşünüyordu

Amerikan ordusunun en yüksek rütbeli isimleri bombaları gereksiz buluyordu. Eisenhower kendi anılarına göre Stimson’a Japonya’nın zaten yenildiğini söyledi. Başkanın baş askeri danışmanı Amiral Leahy, bombanın Japonya’ya karşı kullanılmasının savaşa “maddi yardım” sağlamadığını yazdı. Amiral Nimitz ve General MacArthur ise tanıklıklara göre aynı görüşteydi.

1945 yazında Japonya denizden abluka altındaydı ve havadan yakılmıştı. Amerikan uçakları onlarca Japon şehrini konvansiyonel ve yangın bombalarıyla yıkmıştı; Mart 1945’te tek bir gecede Tokyo’da yaklaşık yüz bin kişi öldü. Ülke uçurumun kıyısındaydı.

Hiroşima’nın atom bombasıyla bombalanması ve Japon sondajları: sert koşullar

ABD Japon diplomatik şifrelerini okuyordu. Bu yüzden Washington’da Tokyo’nun SSCB aracılığıyla arabuluculuk aradığı ve imparator korunursa teslim olmaya hazır olduğu biliniyordu. Zaten her şey böyle bitti. Ama 26 Temmuz 1945 tarihli Potsdam Bildirgesi imparatora net güvence vermedi. “Koşulsuz teslimiyet” şartları bilerek sert bırakıldı.

Ayrıca ikinci bomba Hiroşima’dan üç gün sonra Nagazaki’ye atıldı; Japon yönetimi ilk şehirde olanı daha değerlendirmeye fırsat bulamamıştı. Böylece Japonlara karar vermek için zaman bırakılmadı. Dikkat edin: 8 Ağustos’ta SSCB savaşa girdi ve Mançurya’da taarruza başladı.

Tarihçiler ne diyor

Tarihçi Tsuyoshi Hasegawa, belirleyici rolü bombaların değil Sovyetlerin savaşa girişinin oynadığını düşünüyor: bu, Tokyo’yu arabuluculuk umudundan yoksun bıraktı. Onunla tartışılıyor ve tartışma sürüyor. Ama Truman’ın kararını savunanlar bile alternatiflerin olduğunu kabul ediyor: ablukayı sürdürmek, bombayı ıssız bir yerde göstermek, Sovyet darbesini beklemek.

Truman’ın kendisi sonradan rakamları şişirdi. Kurtarılan yüz binlerce Amerikan canından söz etti, Stimson 1947’de bir milyon dedi. O dönemin askeri planlama belgeleri çok daha küçük kayıplardan söz ediyor.

Kyoto, Nagazaki ve Hiroşima’nın atom bombasıyla bombalanmasının “temiz deneyi”

Bombanın ilk adayı Kyoto’ydu: büyük, hasarsız, bir kültür merkezi. Savaş Bakanı Stimson onu listeden bizzat çıkardı. Kısmen şehrin kültürel önemi yüzünden, kısmen jeopolitikten: Kyoto’nun yıkılması savaştan sonra Japonları SSCB’ye itebilirdi. Onun yerine Nagazaki eklendi.

Beni ürperten bir ayrıntı daha. Aday şehirler atom saldırısının etkisini “temiz” ölçmek için önceden konvansiyonel bombalarla bilerek vurulmadı. O şehirlerde insanlar deney nesnesi olarak yaşıyordu.

Hiroşima’nın atom bombasıyla bombalanması: kaç kişi öldü

1945 sonuna kadar bombalar yaklaşık 210 000 kişiyi öldürdü: Hiroşima’da yaklaşık 140 000, Nagazaki’de yaklaşık 70 000–74 000. Bunlar tahmin: patlamalarda ölenleri ve ilk aylarda yanıktan ve radyasyon hastalığından ölenleri kapsıyor. Sonra kaç kişinin öldüğünü kimse tam bilmiyor. 1950–1997 arasında izlenen 86 572 hayatta kalan arasında katı tümörlerden 9 335 ölüm kaydedildi, ama bunların yalnızca bir kısmı radyasyondan kaynaklandı.

Bu, sivil şehirlere kitle imha silahıyla yapılmış kasıtlı bir saldırıydı. Başka türlü adlandıramam. Truman’ın Japonya’nın savaştan çıkma girişimlerini bildiğini ve teslim şartlarını sert tuttuğunu ABD’nin İkinci Dünya Savaşı’na girişi yazısında da yazdım; arka planı ise Japonya’ya petrol ambargosu yazısında. Bombalardan sonra Amerikalıların Japonya’ya ne yaptığı Japonya’nın işgali yazısında. Başvuru: Wikipedia.

Kurtarılan bir milyon can efsanesi

Bombaların “milyonları kurtardığı” versiyonu savaştan sonra kuruldu ve Hiroşima’nın atom bombasıyla bombalanması kaçınılmaz olarak sunuldu. Stimson bunu 1947 tarihli bir makalede yaydı, sonra Truman ve okul kitapları tekrarladı. Oysa Haziran 1945’te ABD askeri planlamacıları Kyushu çıkarmasındaki kayıpları yüz binlerce değil on binlerce kişi olarak hesaplıyordu. Kararı haklı göstermeye duyulan ihtiyaç arttıkça rakam büyüdü.

Bir şeye daha dikkat edin: birçok tarihçiye göre Japonya’ya karşı zafer için çıkarma gerekmiyordu. Abluka, açlık ve Mançurya’daki Sovyet taarruzu teslimiyeti haftalar meselesi yapıyordu. Bu yüzden Hiroşima’nın atom bombasıyla bombalanması son argüman değil, güç gösterisi gibi görünüyordu. Bazı tarihçilere göre muhatap yalnızca Japonya değil, Moskova’ydı: Truman SSCB’ye savaş sonrası dünyanın efendisinin kim olduğunu göstermek istiyordu.

Birçok kişi bu olayları böyle okuyor: onlara göre bombalar Soğuk Savaş’ın ilk perdesidir. Ayrıca Nagazaki cephede bir şey değiştiği için bombalanmadı. O sırada ABD ikinci tip bir bomba hazırlamıştı ve ikisini de kullandı. Ben bunu şöyle söylüyorum: insanlar deney nesnesiydi. ABD’nin bu savaşa nasıl girdiğiyle ilgili daha fazlası ABD’nin İkinci Dünya Savaşı’ndaki rolü yazımda.

ABD hangi normları çiğnedi

Birincisi, 1907 Lahey Nizamnamesi. 25. madde savunmasız kentlere her yolla saldırıyı yasaklar, 23. madde gereksiz acıya yol açan silahları yasaklar. Hiroşima bir kale değildi ve radyasyon hastalığı tam da gereksiz acıdır.

İkincisi, Washington’ın kendi sözü. 1 Eylül 1939’da Roosevelt tüm savaşan ülkelere sivilleri bombalamama çağrısı yaptı. ABD bu ilkeyi kendi kuralı ilan etti, sonra çiğnedi.

Üçüncüsü, mahkemeler. 1963’te Tokyo Bölge Mahkemesi Shimoda davasında, saldırının ayrım gözetmeyen ve aşırı acıya yol açan niteliği nedeniyle Hiroşima ve Nagazaki’nin bombalanmasının uluslararası hukuku ihlal ettiğine karar verdi. 1996’da BM Uluslararası Adalet Divanı da nükleer silah kullanımının neredeyse tüm durumlarda insani hukuka aykırı olduğu sonucuna vardı. Son olarak Nürnberg Statüsü “sivil nüfusa karşı insanlık dışı eylemleri” insanlığa karşı suç sayıyordu ve başkaları bunlardan yargılandı. Shimoda davası başvuru maddesine bakın.

Hiçbir şey değişmedi: bombalar cevap veremeyenlerin üzerine düşer

Bombalar 80 yıl önce atıldı ve mantık aynı: önce sivillere darbe, sonra “gerekliydi” açıklaması. İşte son yirmi yıldan örnekler.

Irak, 2003. “Şok ve Dehşet” harekâtı: Bağdat’a füze ve hava saldırıları, binlerce sivil öldü. Gerekçe, hiç bulunamayan kitle imha silahlarıydı.

Afganistan, 2015. Bir Amerikan uçağı Kunduz’daki Sınır Tanımayan Doktorlar hastanesini vurdu ve 42 kişi öldü. Buna o zaman “trajik hata” dendi.

Irak ve Suriye, 2017. Musul ve Rakka saldırılarında ABD liderliğindeki koalisyon bütün mahalleleri yıktı. Uluslararası Af Örgütü Rakka’ya “imha savaşı” dedi ve yüzlerce sivilin öldüğünü bildirdi.

İran, 22 Haziran 2025. ABD Kongre izni olmadan ve savaş ilan etmeden Fordo, Natanz ve İsfahan nükleer tesislerini süper ağır bombalarla vurdu. Daha sonra, Ekim 2025’te, Trump nükleer testlerin yeniden başlatılmasını emretti.

Böylece Hiroşima’nın atom bombasıyla bombalanması bir istisna değil, bir okul oldu. Washington asla özür dilemedi. Bunun yerine on yıllarını dünyayı bunun bir zorunluluk olduğuna inandırmaya harcadı.