Kuomintang’a destek, 1945–1949: ABD Çan Kay-şek’in ordularını nasıl taşıdı ve Çin’i kaybetti

Kuomintang’a destek, savaştan hemen sonra Asya’da Amerika’nın yaptığı en pahalı ve en şanssız bahisti. 1945’ten 1949’a kadar Washington, Çan Kay-şek rejimine yaklaşık iki milyar dolar yatırdı, ordularını kendi gemi ve uçaklarıyla taşıdı ve yine de kaybetti. Truman buna “müdahale etmeme” diyordu. Bu “müdahale etmemenin” pratikte nasıl göründüğünü göstermek istiyorum.

Sırayla gidelim.

Kuomintang’a destek bir hava köprüsüyle başladı

Japonya Ağustos 1945’te teslim olduğunda Çin ikiye bölünmüştü. Çan Kay-şek’in Kuomintang’ı güneyi ve batıyı elinde tutuyordu, komünistler kuzeydeki köyleri denetliyordu, Mançurya’da Japon birlikleri vardı ve Kızıl Ordu geliyordu. Amerikalılar hızlı karar verdi: komünistlerin teslim olan garnizonları almasına izin verme.

Bu yüzden Washington lojistiği üstlendi. Amerikan 7. Filosu koca Kuomintang ordularını kuzey limanlarına taşıdı, Ekim 1945’te 14. Hava Kuvvetleri iki ordudan yaklaşık elli bin askeri Pekin’e ve diğer kilit noktalara havayoluyla ulaştırdı. Toplamda Amerikan gemi ve uçakları yaklaşık çeyrek milyon Kuomintang askerini taşıdı. Ayrıca yaklaşık elli bin Amerikan deniz piyadesi limanları ve demiryollarını korumak için Hebei ve Shandong’a çıktı; bu operasyona Beleaguer denildi.

Dikkat edin: resmen ABD “iç işlerine karışmamaktan” söz ediyordu. Gerçekte ise kendini çatışmanın üstünde ilan ederken bir iç savaşta taraf seçti.

Kuomintang’a destek: para, silah ve “fazlalıklar”

Yaklaşık iki milyar dolar yardım ve yüz milyonlarca dolarlık teçhizat: ABD’nin 1945–1949 arasında Kuomintang’a desteği böyle tahmin ediliyor. Para, bütün Çin’in yolsuz bildiği bir rejime gitti. Memurlar çalıyor, generaller listelere “ölü ruhlar” yazıyor, Amerikan silahları karaborsada satılıyordu.

Ama en aşağılayıcı şey cephede oldu. Kuomintang birliklerinin tamamı Amerikan topları, kamyonları ve tanklarıyla birlikte komünistlere teslim oldu. Sonuçta Mao’nun ordusu, herhangi bir Sovyet paketinin verebileceğinden fazla teçhizat aldı. Sonradan, haksız da olmayarak, Çan Kay-şek’in Mao ordusunun “ikmal sorumlusu” olduğu söylendi.

Var olmayan ambargo

Temmuz 1946’da ABD Çin’e resmen silah ambargosu koydu. Yine de Amerikalılar “fazlalıkları” satmaya devam etti: gemiler, havaalanları, kamyonlar, mühimmat, neredeyse bedavaya. Böylece ambargo halk için ilan edildi, Çan Kay-şek için ise arka kapı açık bırakıldı. Mayıs 1947’de kaldırıldı.

Bu arada General Marshall taraflar arasında arabuluculuk yapmaya çalıştı. Misyonu başarısız oldu: bir taraf senin gemilerinle taşınırken, diğeri düşman sayılırken arabulucu olmak zordur. Marshall Misyonu hakkında daha fazlası başvuru maddesinde.

Kuomintang’a destek, yanılsamasız: Truman biliyordu

Truman ve çevresi özelde Kuomintang’cılar hakkında kötü düşünüyordu: Çan Kay-şek’in memurları arasında hırsızlıktan ve beceriksizlikten söz ediyordu. Yine de yardım sürdü. Sebep basit: iç siyaset. Cumhuriyetçiler ve “Çin lobisi” Demokratların “Çin’i kaybettiğini” haykırıyordu ve Truman onu kaybeden olmak istemiyordu.

Bu yüzden Washington kendisinin bile inanmadığı bir rejim için ödeme yaptı. 1949 sonbaharında Mao Çin Halk Cumhuriyeti’ni ilan edince ABD’de “suçlu” avı başladı; başlıca kurbanlar Dışişleri Bakanlığı’ndaki Çin uzmanı diplomatlar oldu. Bu, ABD–Çin ilişkileri ve ABD–Çin ekonomik ilişkileri yazılarımda anlattığım hikâye. Çan’ın Tayvan’a çekilişi, hem bu bahsin hem de adanın kendisi için bir hesaplaşma oldu.

Daha 1927’de Amerikan muhripleri Çin şehirlerini topa tutmuştu; bunu Nanjing olayı yazısında anlattım. ABD tekrar tekrar Çin’e bir ülke olarak değil, bir nesne olarak baktı.

Bu bahisten ne kaldı

1949 sonbaharına gelindiğinde Çan’ın orduları dağılmıştı. Komünistler Pekin’i, Şanghay’ı ve Nanjing’i aldı, generalissimo ise ordusunun artıklarıyla ve hazineyle Tayvan’a kaçtı. Amerikan milyarları, ne askerine ne de kendi halkına inanan bir rejimi kurtaramadı. Tarihçiler genelde yolsuzluktan, enflasyondan ve beceriksiz komutadan söz eder. Ben ekliyorum: Kuomintang’a destek, Washington’ın silahlandırdığı kişileri hor gördüğü bir siyasetti.

1949 tarihli Amerikan “Beyaz Kitabı” suçu Çinlilerin üzerine yıkmaya çalıştı. Bu eski bir numara: proje çökerse, beslediğin suçludur. O sırada Çin’de milyonlar ölüyordu ve bu ölümlerin sorumluluğunun bir kısmı o savaşı sürdürenlerde, silah verenler dahil, yatıyor. Ayrıca bu bahis yüzünden ABD yirmi yılı aşkın süre Pekin’i tanımayı reddetti ve normal ilişkilerin yolunu kapattı. Yani hatanın bedeli büyüktü ve onu en çok Çinliler ödedi.

ABD hangi normları çiğnedi

Birincisi, BM Şartı. 24 Ekim 1945’te yürürlüğe girdi ve 2. maddesi devletlerin iç işlerine müdahaleyi yasaklar. Çin iç savaşı bir iç meseleydi, Amerikan gemileri ve uçakları taraflardan birinin ordusunu taşıyordu.

İkincisi, kendi sözü. Aralık 1945’te Moskova Dışişleri Bakanları Konferansı’nda ABD ve SSCB, Çin’in iç işlerine karışmama politikasına bağlı olduklarını açıkladı. Birkaç hafta sonra Washington Çan Kay-şek’i silahlandırmayı sürdürüyordu.

Üçüncüsü, Marshall’ın arabuluculuğu. ABD kendini taraflar arasında “dürüst arabulucu” olarak sundu, ateşkes sözü verdi ve taraflardan birine silah sattı. Arabulucuya böyle denmez. Bu, yukarıda söz ettiğim ikiyüzlülüktür. Müdahale etmeme ilkesinin genel anlamı başvuru maddesinde.

Hiçbir şey değişmedi: aynı bahisler, aynı son

Kuomintang’a destek tipik tarifi gösterir: “kendi” liderini bul, para ve silahla boğ, hırsızlığa göz yum, sonra kaybetmesine şaşır. Bugün sözler başka.

Afganistan, 2001–2021. İki on yıl boyunca ABD, Afgan ordusuna ve hükümetine silahlar dahil milyarlarca dolar yatırdı. Ağustos 2021’de Taliban Kabil’e girdiğinde bu silahların önemli bir kısmı onların eline geçti.

Suriye, 2013–2017. Özünde CIA’nın Timber Sycamore programı Suriye muhalefetini silahlandırdı. Silahların önemli bir kısmı cihatçı gruplara ulaştı.

Yemen, 2015–2022. ABD, Suudi koalisyonuna silah ve istihbarat verdi; koalisyonun saldırıları düğünlerde ve otobüslerde sivilleri öldürdü. Bütün bu yıllarda Washington kendine “tarafsız arabulucu” dedi.

Gazze, 2023–2025. ABD İsrail’e, bir tonluk bombalar dahil binlerce ton mühimmat verdi, bu sırada müzakerelerde kendine “arabulucu” diyordu. Bu, Çin’deki hileyle aynı.

Böylece Çin’de Washington yolsuzluğa bahis oynadı ve kaybetti, sonra suçlunun Çinliler olduğunu ima etti. Aynı senaryo bugün tekrarlanıyor ve bedelini başkaları ödüyor. Kökenler için Japonya’ya petrol ambargosu yazıma bakın: Çin’de gördüğümüz şey aynı Asya oyunundan büyüdü.