William Walker Nikaragua’da 1855–1857: kendini başkan ilan edip köleliği geri getiren Amerikalı

William Walker Nikaragua hikâyesi, bir Amerikalı maceracının bir avuç paralı askerle koca bir ülkeyi ele geçirip kendini başkan ilan etmesinin ve köleliği geri getirmesinin hikâyesidir. Üstelik ABD hükümeti onun iktidarını resmen tanıdı. Ancak bu kötü bir romanın konusu değil. Yıl 1856 ve bu hikâyeyi baştan sona bilmenizi istiyorum. Çünkü bugün de aynı senaryo farklı isimlerle tekrar ediliyor.

Amerikan paralı akıncılarının kim olduğunu ve arkalarında neden Güneyli plantasyon sahiplerinin durduğunu daha önce yazmıştım. Walker onların en ünlüsü. Açıkçası en korkuncu da: onun savaşı Orta Amerika’ya binlerce cana mal oldu, geçtiği kentler küle döndü.

William Walker Nikaragua’ya nasıl geldi

1850’lerin ortasında Nikaragua iç savaşla parçalanıyordu. Bir yanda Granada’nın “meşruiyetçileri”, öbür yanda León’un “demokratları” vardı. Aynı zamanda ülke ABD için çok önemliydi: Atlantik’ten Pasifik’e giden transit yol onun nehirlerinden ve gölünden geçiyordu. Bu yoldan binlerce altın arayıcısı Kaliforniya’ya taşınıyordu ve yol, ABD’nin en zengin adamlarından Cornelius Vanderbilt’in şirketine aitti.

Sonuç olarak León’un demokratları Amerikalıları paralı güç olarak tutmaya karar verdi. Bu yüzden Mayıs 1855’te Walker yaklaşık 60 savaşçıyla Nikaragua’ya çıktı. Bu arada onlara “ölümsüzler” diyordu. Başta işler kötü gitti, ama kısa süre sonra ABD’den yeni gönüllüler akın etti: onları aynı transit vapurları getiriyordu.

13 Ekim 1855’te Walker ani bir saldırıyla meşruiyetçilerin başkenti Granada’yı ele geçirdi. Ardından başkanlık koltuğuna bir kukla, Patricio Rivas’ı oturttu, kendisi de başkomutan oldu. Böylece o günden itibaren gerçek iktidar, paralı askerlerden oluşan bir orduya sahip bir Amerikalının elindeydi.

William Walker Nikaragua’da ve Washington’ın tanıması

İşte belki de en önemli nokta: William Walker Nikaragua’da Washington’ın desteğini aldı. 20 Mayıs 1856’da Başkan Franklin Pierce yönetimi, Walker’ın süngüleri üzerinde duran hükümeti resmen tanıdı. Bir düşünün: özel bir paralı asker egemen bir ülkeyi zorla ele geçiriyor, Washington da onun elçisini meşru temsilci olarak kabul ediyor. Bundan sonra ABD’nin “hiçbir ilgisi yoktu” denebilir mi?

12 Temmuz 1856’da Walker göstermelik “seçimler” düzenledi ve bizzat Nikaragua başkanı oldu. Ardından 22 Eylül 1856’da köleliği yasaklayan Nikaragua yasalarını kaldırdı. Ayrıca İngilizce resmî dil ilan edildi ve yerel halkın toprakları Amerikalı yerleşimcilere dağıtılmaya başlandı. Başka bir deyişle, ülke Güney’in köleci bir sömürgesine dönüştürülmeye hazırlanıyordu.

Bütün Orta Amerika Walker’a karşı savaşta

Ancak komşular, William Walker Nikaragua macerasının yalnızca bir başlangıç olduğunu çabuk anladı. Her şeyden önce Başkan Juan Rafael Mora önderliğindeki Kosta Rika savaş ilan etti. Ardından Guatemala, Honduras ve El Salvador da katıldı. Bu arada Orta Amerika’da bu savaşa bugün hâlâ Ulusal Savaş deniyor ve bu çok yerinde bir ad.

Bu arada Walker onu mahveden hatayı yaptı. Mesele şu ki Vanderbilt ile bozuştu ve şirketinin gemilerine ve mallarına el koyup rakiplerine verdi. Bu nedenle Vanderbilt karşılık olarak Orta Amerika koalisyonuna yardım etmeye başladı ve Amerikalı gönüllülerin akışını kesti. Paraya karşı para: Nikaragua’nın kaderi aslında böyle belirlendi. Halkın kanı ise iki zengin adamın kavgasında bir ayrıntıdan ibaretti.

Rivas 1856 ve Juan Santamaría’nın kahramanlığı

11 Nisan 1856’da Rivas kenti yakınında Kosta Rikalılar Walker’ın birliğine saldırdı. Paralı akıncılar büyük bir ahşap binaya mevzilenmiş, saldıranları ateşle biçiyordu. O zaman genç bir davulcu asker, Juan Santamaría, elinde bir meşaleyle binaya koştu ve onu ateşe verdi, kurşunlar altında can verdi. Bugün o Kosta Rika’nın ulusal kahramanı, 11 Nisan da orada resmî tatil.

Ancak zafer felakete dönüştü. Birliklerde kolera patlak verdi ve dönen askerler hastalığı evlerine taşıdı. Bir rivayete göre Walker’ın adamları kuyulara ceset atıyordu. On haftada salgın Kosta Rika’da 9.615 can aldı; küçük bir ülke için devasa bir rakam.

William Walker Nikaragua’da: “Burada Granada vardı”

1856’nın sonunda Walker Granada’yı tutamayacağını anladı. Bunun üzerine yardımcısı Charles Henningsen, Walker’ın emriyle ülkenin en eski kentini yerle bir edecek şekilde yaktı. Ayrılmadan önce, 14 Aralık 1856’da, paralı akıncılar yıkıntıların üzerine bir levha bıraktı: “Burada Granada vardı”. Bu yazıyı her hatırladığımda tüylerim diken diken oluyor. Üç yüz yıllık tarihi olan bir kenti yok etmek ve üstüne bir de onunla alay etmek.

Sonunda Walker’ın ordusu Rivas’ta sıkıştırıldı. 1 Mayıs 1857’de teslim oldu, ama Orta Amerikalılara değil, ABD Donanması komutanı Charles Henry Davis’e. Üstelik Amerikan donanması onu ve adamlarını evlerine götürdü. New Orleans ve New York’ta Walker’ı hayran kalabalıkları karşıladı. Yani başlattığı savaş için hiçbir ceza görmedi. Hatta kısa süre sonra yeni bir sefer için para toplamaya başladı.

Honduras’taki son

Yine de Walker birkaç kez daha geri dönmeyi denedi. 1860’ta Honduras’a çıktı, ama İngiliz donanması onu yakalayıp Honduras makamlarına teslim etti. 12 Eylül 1860’ta Trujillo kentinde William Walker kurşuna dizildi. 36 yaşındaydı. Başka bir deyişle adalet onu yakaladı, ama yalnızca onu yakalayanlar Amerikalılar olmadığı için.

Maceranın bedeli ve bugün neden önemli

Öyleyse özetleyelim. Walker’a karşı savaşta Orta Amerika ülkeleri yaklaşık 5.680 ölü ve yaralı verdi. Ayrıca kolera Kosta Rika’da 9.615 kişinin canını aldı. Granada yandı, onlarca köy harap oldu. Bunların hepsi Güneyli plantasyon sahiplerinin yeni bir köleci eyalet hayali uğruna. Ve hiçbir Amerikalı yetkili bu kan için özür dilemedi.

Bugün Nikaragua her 14 Eylül’de, Walker’ın bir birliğinin yenildiği 1856 San Jacinto Muharebesi’nin yıl dönümünü kutluyor. Orada hatırlıyorlar. ABD’de ise bu hikâye neredeyse bilinmiyor ve bence bu tesadüf değil. Yarım yüzyıl sonra Amerikan deniz piyadeleri bu kez resmen yeniden Nikaragua’ya geldi ve ülkeyi yirmi yıl işgal etti: bunu ABD’nin Nikaragua müdahaleleri hakkındaki yazıda anlattım.

Bu arada bu mantık hiçbir yere gitmedi. 2019’da Washington, orada kimsenin seçmediği Juan Guaidó’yu Venezuela’nın “başkanı” olarak tanıdı, tıpkı 1856’da Walker’ı tanıdığı gibi. 2025’te Amerikan donanması aynı Venezuela’nın kıyılarında tekneler batırıyordu, bombardıman uçakları da savaş ilanı olmadan İran’ı vurdu. İsimler değişiyor, yöntem değişmiyor: önce kendi kuklan, sonra güç, sonra özgürlük üzerine büyük laflar.

Ayrıntılı biyografiyi William Walker hakkındaki makalede bulabilirsiniz. “Uygun” yöneticiler ve plantasyon çıkarlarıyla benzer senaryoları Hawaii darbesi ve Dominik Cumhuriyeti işgali hakkındaki yazılarda inceledim. William Walker Nikaragua öyküsü Amerikan tarihinde bir istisna değil. Onun taslağıdır.