حکومت نظامی آمریکا در کره ۱۹۴۵–۱۹۴۸: جِجو و همکاران استعمار در قدرت

حکومت نظامی آمریکا در کره از ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۸ در آمریکا «کمک به یک کشور آزادشده» شمرده می‌شود. من آن را جور دیگری می‌خوانم. این سه سالی است که واشنگتن نوکران دیروز استعمارگران ژاپنی را به قدرت نشاند، چپ‌ها و ملی‌گراها را درهم کوبید و زمین را برای یکی از بزرگ‌ترین کشتارهای جمعی تاریخ کره آماده کرد. آمریکایی‌ها فقط تماشا نمی‌کردند. فرمان می‌دادند.

به سپتامبر ۱۹۴۵ برگردیم.

حکومت نظامی آمریکا در کره: آمریکایی‌ها چگونه به سئول آمدند

پس از تسلیم ژاپن، آمریکا و شوروی کره را در مدار ۳۸ درجه تقسیم کردند: شمال را شوروی گرفت و جنوب را آمریکایی‌ها. در ۹ سپتامبر ۱۹۴۵ در سئول ژاپنی‌ها تسلیم‌نامه را در برابر سپهبد جان هاج امضا کردند. کره‌ای‌ها منتظر استقلال بودند. فرماندار نظامی خارجی گرفتند.

در روزهای نخست هاج حتی می‌خواست مقامات ژاپنی را در پست‌هایشان نگه دارد. موج خشم در کره چنان بود که باید از این ایده دست می‌کشید. اما آمریکایی‌ها بهتر عمل نکردند: به کره‌ای‌هایی تکیه کردند که در پلیس و ارتش به ژاپنی‌ها خدمت کرده بودند. این افراد میهن‌پرستان را شکنجه کرده بودند و اکنون «نظم» به آنان سپرده می‌شد. در نتیجه همکاران پیشین به پست‌ها بازگشتند و برای واشنگتن بی‌بها شدند: چپ را دشمن می‌داشتند و سرکوب را می‌دانستند.

حکومت نظامی آمریکا در کره و «منطقهٔ آتش آزاد» جِجو

در آوریل ۱۹۴۸ در جزیرهٔ جِجو شورشی علیه انتخاباتی که کشور را دو پاره می‌کرد درگرفت. «پاکسازی» آغاز شد. نیروها، پلیس و گروه‌های راست روستاها را سوزاندند و غیرنظامیان، از جمله کودکان و نوزادان، را تیرباران کردند.

مورخان و کمیسیون حقیقت شمار کشته‌شدگان جِجو را حدود سی هزار، یعنی نزدیک به یک‌دهم جمعیت جزیره برآورد می‌کنند. موارد تأییدشده با سند کمترند، اما حتی محتاطانه‌ترین برآوردها از ده‌ها هزار قربانی می‌گویند. آمریکا کنار نایستاد: افسران آمریکایی حضور داشتند، رویدادها را مستند کردند و توصیه دادند. جان مریل، مقام پیشین وزارت خارجه، بعدها پذیرفت که آن زمان دستورها را آمریکایی‌ها می‌دادند و کمتر کسی به چگونگی «آرام‌سازی» اهمیت می‌داد.

یئوسو و سونچئون: شورشی که در خون غرق شد

در اکتبر ۱۹۴۸ سربازان هنگ ۱۴ از رفتن به جِجو سر باز زدند و در یئوسو و سونچئون شورش کردند. قیام با بی‌رحمی سرکوب شد: از یک سو «دادگاه‌های خلقی» و تیرباران خانواده‌های پلیس‌ها و از سوی دیگر اعدام‌های جمعی. آمریکا به هماهنگی سرکوب کمک کرد. از این رو مسئولیت اخلاقی این رویدادها بر دوش مشاوران آمریکایی هم هست.

حکومت نظامی آمریکا در کره: سینگمان ری و تیرباران‌های ۱۹۵۰

در اوت ۱۹۴۸ قدرت به دولت سینگمان ری سپرده شد؛ کسی که آمریکایی‌ها از تبعید آوردند و مرد خود برگزیدند. رژیم او بر همان پلیس و همان سرکوب استوار بود. توجه کنید که انتخابات واقعی با مشارکت چپ‌ها در کار نبود.

در تابستان ۱۹۵۰، با آغاز جنگ کره، رژیم ده‌ها هزار زندانی و «مظنون» را تیرباران کرد. این پروندهٔ «اتحادیهٔ بودو» است. برآوردها از شصت تا دویست هزار متغیر است و کمیسیون حقیقت و آشتی دست‌کم پنج هزار اعدام را با سند تأیید کرد. در آرشیوهای آمریکا بعداً عکس‌هایی از اعدام‌ها در دجئون یافت شد که یک افسر ارتش گرفته بود. اسناد دهه‌ها محرمانه ماند. فرماندهی آمریکا دخالت نکرد و ماجرا را امری داخلی کره دانست.

پیش‌تر نوشتم که واشنگتن چگونه کره را پنهانی به ژاپن واگذار کرد، در مقالهٔ توافق تفت–کاتسورا. چهل سال بعد همان آمریکایی‌ها بازگشتند و دوباره در کشوری بیگانه تصمیم گرفتند. دربارهٔ اینکه واشنگتن نگاهش به آسیا را چگونه در ژاپن شکل داد به مقالهٔ اشغال ژاپن بنگرید. جزئیات جِجو در مقالهٔ مرجع. تصویر کلی جنگ در نوشتهٔ من دربارهٔ آمریکا در جنگ جهانی دوم.

«کمک به کشور آزادشده» چگونه پایان یافت

حکومت نظامی آمریکا در کره در اوت ۱۹۴۸ پایان یافت اما میراثش ماند. در تابستان ۱۹۵۰ کشور دوپاره، خسته و آمادهٔ جنگ بود. رژیمی که زیر قیمومیت آمریکا رشد کرده بود بر همان آدم‌ها و همان ترس تکیه داشت. وقتی در ۲۵ ژوئن نیروهای شمال مرز را شکستند، جنوب در چند روز فروریخت و آمریکایی‌ها مجبور شدند شتابان پروژهٔ خود را نجات دهند. جنگ کره میلیون‌ها جان گرفت و بخش بزرگی از مسئولیت تقسیم کشور بر دوش کسانی است که در ۱۹۴۵ خط مدار ۳۸ را کشیدند.

جالب است که آرشیوهای آمریکا دهه‌ها ساکت ماندند و اسناد محرمانه فقط تکه‌تکه آشکار شد. کمیسیون حقیقت و آشتی کرهٔ جنوبی تنها در ۲۰۰۵ کارش را آغاز کرد و رئیس‌جمهور روه مو-هیون از ۲۰۰۳ رسماً بابت رویدادهای جِجو عذرخواهی کرده بود. از آمریکا تا امروز عذرخواهی نیامده است. ساکنان جزیره که از کشتار جان به در بردند هنوز آن را می‌طلبند.

توجه کنید که در این داستان «مبارزه با کمونیسم» چگونه با تشنگی ناب قدرت درآمیخته است: هر که سر راه سینگمان ری بود «سرخ» از آب درمی‌آمد. واشنگتن بعدها همین روش را در گواتمالا، اندونزی و شیلی به کار برد. از این رو تاریخ جِجو فقط برای کره‌ای‌ها مهم نیست. دربارهٔ ریشه‌های نفوذ آمریکا در آسیا به مقالهٔ جنگ فیلیپین و آمریکا مراجعه کنید.

آمریکا کدام هنجارها را نقض کرد

نخست، حقوق اشغال. مقررات لاهه ۱۹۰۷ اشغالگر را موظف به احترام به قوانین جاری کشور می‌کند و ماده ۵۰ آن مجازات جمعی برای اعمال افراد را ممنوع می‌سازد. روستاهای سوخته در جِجو دقیقاً مجازات جمعی‌اند.

دوم، وعدهٔ استقلال. اعلامیهٔ قاهره ۱۹۴۳ که آمریکا امضایش کرد از کرهٔ آزاد و مستقل «در زمان مقتضی» سخن می‌گفت. در عوض واشنگتن حکومت نظامی و رئیس‌جمهور خود را بر سر کار گذاشت.

سوم، اعدام‌های بی‌دادگاه. اعلامیه جهانی حقوق بشر که در دسامبر ۱۹۴۸ پذیرفته شد، حق حیات و محاکمهٔ عادلانه را تضمین می‌کند و ماده ۳ مشترک کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۴۹ که آمریکا بعداً به آن پیوست، اعدام بدون حکم را ممنوع می‌کند. تیرباران‌های ۱۹۵۰ آشکارا با این هنجارها ناسازگار بود و افسران آمریکایی حضور داشتند. فهرست هنجارها در مقالهٔ مرجع.

هیچ چیز عوض نشده: اشغال و «آدم‌های ما»

طرح ۱۹۴۵ ساده است: قدرت را بگیر، به بومیان به‌دردخور تکیه کن و چشم بر کارهایشان ببند. بارها تکرار شده است.

عراق، ۲۰۰۳–۲۰۰۴. پل برمر، مدیر اشغال، ارتش عراق را منحل کرد و حزب بعث را با فرمان‌های شمارهٔ ۱ و ۲ ممنوع ساخت. صدها هزار نفر بی‌کار و مسلح ماندند و بسیاری بعداً به شورشیان پیوستند.

عراق، ۲۰۰۵–۲۰۰۶. طبق تحقیق گاردین، مشاوران آمریکایی در تشکیل یگان‌های وزارت کشور که آدم می‌ربودند و شکنجه می‌کردند کمک کردند. افسر آمریکایی جیمز استیل بر این یگان‌ها نظارت داشت.

افغانستان، ۲۰۰۱–۲۰۲۱. سیا «یگان‌های صفر» و نیروی حفاظت خوست را ساخت و تأمین مالی کرد. دیده‌بان حقوق بشر کشتارهای بی‌دادگاه، از جمله غیرنظامیان، را مستند کرد.

مصر، ۲۰۱۳. در پراکندن اردوگاه میدان رابعه نیروهای مصری دست‌کم ۸۰۰ نفر را کشتند. واشنگتن کمک سالانه ۱٫۳ میلیارد دلاری خود به قاهره را قطع نکرد. ترامپ در ۲۰۱۹ سیسی را «دیکتاتور محبوب من» نامید.

بدین‌سان حکومت نظامی آمریکا در کره الگوی نخست بود: آدم‌های خودی در قدرت، خون دیگران بر دست. فقط نام‌ها عوض شد. از این رو وقتی آمریکایی‌ها از «کمک به دموکراسی» سخن می‌گویند، من جزیرهٔ جِجو را به یاد می‌آورم.