حمایت از کومینتانگ ۱۹۴۵–۱۹۴۹: چگونه آمریکا ارتش‌های چیانگ کای‌شک را جابه‌جا کرد و چین را باخت

حمایت از کومینتانگ گران‌ترین و کم‌افتخارترین شرط‌بندی آمریکا در آسیا بلافاصله پس از جنگ بود. از ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۹ واشنگتن حدود دو میلیارد دلار در رژیم چیانگ کای‌شک ریخت، ارتش‌های او را با کشتی و هواپیمای خود جابه‌جا کرد و باز هم باخت. ترومن به این می‌گفت «عدم مداخله». می‌خواهم نشان دهم این «عدم مداخله» در عمل چه شکلی داشت.

به ترتیب پیش برویم.

حمایت از کومینتانگ با یک پل هوایی آغاز شد

وقتی ژاپن در اوت ۱۹۴۵ تسلیم شد، چین دوپاره بود. کومینتانگ چیانگ کای‌شک جنوب و غرب را در دست داشت، کمونیست‌ها روستاهای شمال را کنترل می‌کردند و در منچوری نیروهای ژاپنی بودند و ارتش سرخ در حال رسیدن بود. آمریکایی‌ها زود تصمیم گرفتند: نگذارند کمونیست‌ها پادگان‌های تسلیم‌شونده را تحویل بگیرند.

از این رو واشنگتن تدارکات را بر عهده گرفت. ناوگان هفتم آمریکا ارتش‌های کامل کومینتانگ را به بندرهای شمال برد و در اکتبر ۱۹۴۵ نیروی هوایی چهاردهم حدود پنجاه هزار سرباز از دو ارتش را هوایی به پکن و نقاط کلیدی دیگر رساند. در مجموع کشتی‌ها و هواپیماهای آمریکایی نزدیک به یک‌چهارم میلیون سرباز کومینتانگ را جابه‌جا کردند. افزون بر این، حدود پنجاه هزار تفنگدار دریایی آمریکایی برای نگهبانی از بندرها و راه‌آهن در هبی و شاندونگ پیاده شدند؛ عملیاتی که «بلیگر» نام داشت.

توجه کنید که آمریکا رسماً از «عدم دخالت در امور داخلی» سخن می‌گفت. در واقع در جنگ داخلی طرف انتخاب کرد، در حالی که ادعا می‌کرد بالاتر از نزاع ایستاده است.

حمایت از کومینتانگ: پول، سلاح و «مازاد»

حدود دو میلیارد دلار کمک به‌علاوهٔ تجهیزاتی به ارزش صدها میلیون: این‌چنین حمایت آمریکا از کومینتانگ در ۱۹۴۵–۱۹۴۹ برآورد می‌شود. پول به رژیمی رسید که تمام چین آن را فاسد می‌شناخت. مقامات می‌دزدیدند، ژنرال‌ها «روح‌های مرده» را در فهرست‌ها می‌نوشتند و سلاح آمریکایی در بازار سیاه فروخته می‌شد.

اما تحقیرآمیزترین چیز در جبهه رخ داد. یگان‌های کامل کومینتانگ همراه با توپ و کامیون و تانک آمریکایی به کمونیست‌ها تسلیم شدند. در نتیجه ارتش مائو بیش از هر بستهٔ شوروی تجهیزات گرفت. بعدها، نه بی‌دلیل، گفتند چیانگ کای‌شک «مسئول تدارکات» ارتش مائو شده است.

تحریمی که وجود نداشت

در ژوئیهٔ ۱۹۴۶ آمریکا رسماً تحریم تسلیحاتی چین را اعلام کرد. با این حال آمریکایی‌ها به فروش «مازاد» ادامه دادند: کشتی، فرودگاه، کامیون، مهمات، تقریباً مفت. بدین‌سان تحریم برای افکار عمومی اعلام شد و برای چیانگ کای‌شک در پشتی باز ماند. در مه ۱۹۴۷ برداشته شد.

در این میان ژنرال مارشال می‌کوشید میان دو طرف میانجی شود. مأموریتش شکست خورد: میانجی بودن دشوار است وقتی یک طرف با کشتی‌های تو جابه‌جا می‌شود و دیگری دشمن شمرده می‌شود. دربارهٔ مأموریت مارشال بیشتر در مقالهٔ مرجع.

حمایت از کومینتانگ بدون توهم: ترومن می‌دانست

در خلوت ترومن و اطرافیانش دربارهٔ کومینتانگی‌ها نظر بدی داشتند: او از دزدی و بی‌کفایتی مقامات چیانگ کای‌شک سخن می‌گفت. و باز کمک ادامه یافت. دلیلش ساده است: سیاست داخلی. جمهوری‌خواهان و «لابی چین» فریاد می‌زدند که دموکرات‌ها «چین را از دست می‌دهند» و ترومن نمی‌خواست کسی باشد که آن را باخته است.

از این رو واشنگتن بهای رژیمی را داد که خودش هم به آن باور نداشت. وقتی در پاییز ۱۹۴۹ مائو جمهوری خلق چین را اعلام کرد، در آمریکا شکار «مقصران» آغاز شد و قربانیان اصلی دیپلمات‌های چین‌شناس وزارت خارجه بودند. این همان داستانی است که در مقاله‌هایم دربارهٔ روابط آمریکا و چین و روابط اقتصادی آمریکا و چین گفته‌ام. عقب‌نشینی چیانگ به تایوان صورت‌حساب این شرط‌بندی شد و برای خود جزیره نیز.

در ۱۹۲۷ نیز ناوشکن‌های آمریکایی شهرهای چین را گلوله‌باران کرده بودند، چنان‌که در مقالهٔ رویداد نانجینگ گفتم. بارها و بارها آمریکا به چین همچون یک شیء نگریست، نه یک کشور.

از آن شرط‌بندی چه ماند

تا پاییز ۱۹۴۹ ارتش‌های چیانگ از هم پاشیده بودند. کمونیست‌ها پکن، شانگهای و نانجینگ را گرفتند و ژنرالیسیمو خود با بقایای نیرو و خزانه به تایوان گریخت. میلیاردهای آمریکایی رژیمی را نجات ندادند که نه به سربازانش باور داشت نه به مردم خود. مورخان معمولاً از فساد، تورم و فرماندهی ناکارآمد می‌گویند. من می‌افزایم: حمایت از کومینتانگ سیاستی هم بود که واشنگتن در آن کسانی را که مسلح می‌کرد خوار می‌شمرد.

«کتاب سفید» آمریکا در ۱۹۴۹ کوشید تقصیر را به گردن خود چینی‌ها بیندازد. این ترفند کهنه است: اگر پروژه شکست خورد، مقصر آن است که نگهش داشتی. در آن زمان میلیون‌ها نفر در چین می‌مردند و بخشی از مسئولیت این مرگ‌ها بر دوش همهٔ کسانی است که آن جنگ را ادامه دادند، از جمله تأمین‌کنندگان سلاح. افزون بر این، آمریکا به خاطر این شرط‌بندی بیش از بیست سال از به رسمیت شناختن پکن سر باز زد و راه روابط عادی را بر خود بست. بدین‌سان بهای خطا گزاف بود و بیش از همه چینی‌ها آن را پرداختند.

آمریکا کدام هنجارها را نقض کرد

نخست، منشور ملل متحد. در ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵ لازم‌الاجرا شد و ماده ۲ آن مداخله در امور داخلی کشورها را ممنوع می‌کند. جنگ داخلی چین امری داخلی بود و کشتی‌ها و هواپیماهای آمریکایی ارتش یکی از طرف‌ها را جابه‌جا می‌کردند.

دوم، وعدهٔ خودش. در دسامبر ۱۹۴۵ در نشست وزیران خارجهٔ مسکو آمریکا و شوروی اعلام کردند پایبند سیاست عدم مداخله در امور داخلی چین‌اند. چند هفته بعد واشنگتن هنوز چیانگ کای‌شک را مسلح می‌کرد.

سوم، میانجی‌گری مارشال. آمریکا خود را «میانجی صادق» میان طرفین معرفی کرد، وعدهٔ آتش‌بس داد و به یکی از طرف‌ها سلاح فروخت. میانجی را این‌گونه نمی‌نامند. این همان ریاکاری است که پیش‌تر گفتم. مفهوم کلی اصل عدم مداخله در مقالهٔ مرجع است.

هیچ چیز عوض نشده: همان شرط‌ها، همان فرجام

حمایت از کومینتانگ دستور پخت معمول را نشان می‌دهد: رهبر «خودت» را پیدا کن، با پول و سلاح غرقش کن، چشم بر دزدی ببند و بعد از باخت او تعجب کن. امروز واژه‌ها دیگرند.

افغانستان، ۲۰۰۱–۲۰۲۱. دو دهه آمریکا میلیاردها دلار در ارتش و دولت افغانستان ریخت، از جمله تسلیحات. وقتی در اوت ۲۰۲۱ طالبان وارد کابل شد، بخش بزرگی از آن تسلیحات به دستشان افتاد.

سوریه، ۲۰۱۳–۲۰۱۷. در اصل برنامهٔ «تیمبر سیکامور» سیا اپوزیسیون سوریه را مسلح کرد. بخش بزرگی از سلاح‌ها به گروه‌های جهادی رسید.

یمن، ۲۰۱۵–۲۰۲۲. آمریکا به ائتلاف سعودی سلاح و اطلاعات داد و حملات آن غیرنظامیان را در عروسی‌ها و اتوبوس‌ها کشت. در همهٔ این سال‌ها واشنگتن خود را «میانجی بی‌طرف» می‌نامید.

غزه، ۲۰۲۳–۲۰۲۵. آمریکا هزاران تن مهمات، از جمله بمب‌های یک‌تنی، به اسرائیل داد و در همان حال خود را «میانجی» مذاکرات می‌خواند. همان ترفند چین است.

بدین‌سان واشنگتن در چین بر فساد شرط بست و باخت و سپس وانمود کرد مقصر چینی‌هایند. همین سناریو امروز تکرار می‌شود و دیگران بهایش را می‌پردازند. دربارهٔ ریشه‌ها مقالهٔ مرا دربارهٔ تحریم نفتی ژاپن بخوانید: آنچه در چین می‌بینیم از همان بازی آسیایی رویید.