جنگ اسپانیا و آمریکا ۱۸۹۸: آمریکا چگونه بر انفجار ناو مین امپراتوری استعماری ساخت

جنگ اسپانیا و آمریکا در سال ۱۸۹۸ نخستین جنگ بزرگی بود که در آن ایالات متحده از قاره خود بیرون رفت. به طور رسمی واشنگتن «برای آزادی کوبا» می‌جنگید. اما در پایان این «جنگ آزادی‌بخش»، آمریکا پورتوریکو، گوام و فیلیپین را برای خود برداشت و کوبا را با افساری کوتاه بست. بنابراین ببینیم واقعاً چه شد.

راستش این ماجرا بیش از بسیاری ماجراهای دیگر مرا خشمگین می‌کند. زیرا اینجا برای نخستین بار طرحی که آمریکا تا امروز تکرار می‌کند به طور کامل اجرا شد. اول بهانه‌ای پرسروصدا و هیستری در روزنامه‌ها، بعد جنگی «برای آزادی» و در پایان پایگاه‌های تازه، بازارهای تازه و دولت‌های فرمانبردار تازه.

چرا جنگ اسپانیا و آمریکا آغاز شد

تا سال ۱۸۹۵ کوبایی‌ها ده‌ها سال بود که برای استقلال با اسپانیا می‌جنگیدند. در فوریه ۱۸۹۵ قیام تازه‌ای آغاز شد و ارتش اسپانیا با بی‌رحمی پاسخ داد: ژنرال وایلر دهقانان را به اردوگاه‌های کار اجباری راند، جایی که مردم هزار هزار از گرسنگی و بیماری می‌مردند. در همین حال ارتش آزادی‌بخش کوبا بیشتر روستاها را در دست داشت و به پیروزی نزدیک بود.

در همان زمان سرمایه آمریکایی منافع عظیمی در کوبا داشت. برای مثال مزارع نیشکر، راه‌آهن و معادن میلیون‌ها دلار سود می‌دادند. افزون بر این، کوبا از دیرباز رؤیای توسعه‌طلبان جنوب بود، همان‌طور که در مقاله‌ام درباره ماجراجویان مسلح آمریکایی نوشتم. به عبارت دیگر واشنگتن نمی‌خواست فقط اسپانیا را بیرون کند، بلکه می‌خواست پیش از آنکه کوبایی‌ها خودشان پیروز شوند وارد ماجرا شود.

انفجار مین و مطبوعات زرد

در ۲۵ ژانویه ۱۸۹۸ رزم‌ناو آمریکایی «مین» وارد بندر هاوانا شد. در ۱۵ فوریه، حدود ساعت ۲۱:۴۰، منفجر شد. ۲۶۶ ملوان کشته شدند. اسپانیا بی‌درنگ تسلیت گفت و تحقیقی مشترک پیشنهاد کرد، اما واشنگتن نپذیرفت. در مارس یک کمیسیون آمریکایی اعلام کرد که مینی دریایی کشتی را منفجر کرده است، بی‌آنکه هرگز ثابت کند چه کسی آن را کار گذاشته بود.

در مقابل، روزنامه‌های ویلیام رندولف هرست و جوزف پولیتزر همه چیز را خودشان «ثابت کردند». تیراژها سر به فلک کشید و تیترها از «خیانت اسپانیا» فریاد می‌زدند. شعار «مین را به یاد آورید، مرگ بر اسپانیا!» در سراسر کشور طنین انداخت. در ضمن، در سال ۱۹۷۶ پژوهشی به رهبری دریاسالار ریکوور نتیجه گرفت که انفجار به احتمال زیاد درون خود کشتی رخ داده است، بر اثر آتش‌سوزی در انبار زغال کنار انبار باروت. اما تا آن زمان جنگ مدت‌ها بود که برده شده بود.

جنگ اسپانیا و آمریکا چگونه پیش رفت

در ۲۵ آوریل ۱۸۹۸ کنگره اعلام جنگ کرد، آن هم با اثر عطف به ماسبق از ۲۱ آوریل. شگفت آنکه نخستین ضربه نه بر کوبا، بلکه بر فیلیپین در آن سوی جهان فرود آمد. در ۱ مه ناوگروه کمودور دیویی وارد خلیج مانیل شد و در چند ساعت ناوگان فرسوده اسپانیا را نابود کرد. اسپانیایی‌ها ۷۷ کشته و ۲۷۱ زخمی دادند.

سپس، در ۱۰ ژوئن، تفنگداران دریایی در خلیج گوانتانامو در کوبا پیاده شدند. این مکان را به خاطر بسپارید، به آن بازمی‌گردیم. در ۱ ژوئیه نبردها در ال کانی و بر تپه‌های سان خوان نزدیک سانتیاگو د کوبا آغاز شد، جایی که رئیس‌جمهور آینده تئودور روزولت با «سواران خشن» خود مشهور شد. و در ۳ ژوئیه ناوگروه اسپانیا کوشید از سانتیاگو بیرون بزند و درهم کوبیده شد: ۳۲۳ ملوان اسپانیایی کشته و ۱۵۱ نفر زخمی شدند.

کوبایی‌ها کجا رفتند؟

اینجا پست‌ترین بخش ماجرا آغاز می‌شود. سانتیاگو در ۱۷ ژوئیه تسلیم شد، اما ژنرال کالیکستو گارسیا و رزمندگان کوبایی‌اش، همان‌هایی که سال‌ها برای آزادی جزیره جنگیده بودند، اجازه ورود به شهر نیافتند. مراسم بدون آنان برگزار شد و دستگاه اداری اسپانیا سر جایش ماند. گارسیا نامه‌ای خشمگین به ژنرال آمریکایی شفتر نوشت و استعفا داد. به عبارت دیگر «آزادکنندگان» از همان روز نخست نشان دادند که اکنون ارباب کوبا کیست.

در فیلیپین هم همین شد. در ۱۳ اوت آمریکایی‌ها پس از «نبردی» که عملاً با اسپانیایی‌ها هماهنگ شده بود مانیل را گرفتند و شورشیان فیلیپینی امیلیو آگینالدو، که تقریباً کل مجمع‌الجزایر را آزاد کرده بودند، به شهر راه داده نشدند. به زودی همین شورشیان دشمن شدند: در مقاله‌ام درباره جنگ فیلیپین و آمریکا به تفصیل نوشتم که آمریکا سپس چگونه فیلیپین را در خون غرق کرد.

جنگ اسپانیا و آمریکا چگونه پایان یافت

افزون بر این، جنگ فرصتی مناسب برای تصرف‌های دیگر بود. برای مثال در ژوئن ۱۸۹۸ آمریکایی‌ها گوامِ اسپانیا را اشغال کردند و در ۷ ژوئیه کنگره هاوایی را ضمیمه کرد، جایی که پنج سال پیش‌تر کشتکاران آمریکایی ملکه قانونی را سرنگون کرده بودند. این موضوع مقاله من درباره حمله آمریکا به هاوایی است. در ۲۵ ژوئیه ارتش ژنرال مایلز در پورتوریکو پیاده شد.

در ۱۰ دسامبر ۱۸۹۸ پیمان صلح در پاریس امضا شد. اسپانیا از کوبا چشم پوشید و پورتوریکو، گوام و فیلیپین را به آمریکا واگذار کرد؛ آمریکا برای فیلیپین ۲۰ میلیون دلار پرداخت. توجه کنید: نه کوبایی‌ها و نه فیلیپینی‌ها به میز مذاکره دعوت نشدند. سرنوشتشان بی‌آنان تعیین شد، گویی نه انسان بلکه کالایی در حراج بودند.

«یک جنگ کوچک باشکوه»

دیپلمات آمریکایی جان هی آن را «یک جنگ کوچک باشکوه» نامید. و به راستی برای واشنگتن باشکوه بود: در چند ماه کشور در کارائیب و اقیانوس آرام مستعمره، برای ناوگانش پایگاه و به بازارهای آسیا راه یافت. اما برای «آزادشدگان» این فقط عوض شدن یک ارباب با ارباب دیگر بود. در انتظار کوبا حکومت نظامی آمریکا و سپس متمم پلات بود، و پورتوریکو تا امروز سرزمینی بی‌حقوق کامل است.

طرحی که هنوز کار می‌کند

جنگ اسپانیا و آمریکا کتاب درسی است که واشنگتن بیش از صد سال با آن جنگ به راه می‌اندازد. اول به بهانه نیاز است. در ۱۸۹۸ انفجار مین که علتش هرگز ثابت نشد. سپس در ۱۹۶۴ «حمله» به ناوشکن‌ها در خلیج تونکن که دومی، چنان‌که بعدها پذیرفته شد، اصلاً رخ نداده بود. در ۲۰۰۳ لوله آزمایش کالین پاول در سازمان ملل و «سلاح‌های کشتار جمعی» عراق که هرگز پیدا نشدند.

و در ۲۰۲۵ هیچ چیز تغییر نکرد. در ژوئن بمب‌افکن‌های آمریکایی بدون هیچ تصمیم سازمان ملل و بدون اعلام جنگ تأسیسات هسته‌ای ایران را بمباران کردند، در میان فریادهای «تهدید قریب‌الوقوع». در همین حال در غزه ده‌ها هزار غیرنظامی جان می‌بازند و آمریکا بارها در شورای امنیت قطعنامه‌های آتش‌بس را وتو می‌کند و به ارسال بمب ادامه می‌دهد. وقتی می‌بینم سخنان همان است که بود، تنم می‌لرزد: «آزادی»، «حمایت»، «مأموریت بشردوستانه».

در نهایت جنگ اسپانیا و آمریکا مهم‌ترین درس را به ما می‌دهد: وقتی آمریکا از آزادی ملتی دیگر سخن می‌گوید، به حرف‌ها نگاه نکنید، بلکه ببینید در پایان چه چیزی برای خود برمی‌دارد. درباره روند نبردها می‌توانید در مقاله درباره جنگ اسپانیا و آمریکا بیشتر بخوانید. و در نوشته‌های بعدی خواهم گفت که آمریکا با کوبای «آزادشده» چه کرد.