Küba’daki Amerikan Birlikleri (1917–1922): Denizciler Şekeri Korurken New York Bankaları Adayı Nasıl Aldı

Küba’daki Amerikan birlikleri 1917’de adaya çıktı ve 1922’ye kadar kaldı. Bahane, cumhurbaşkanına karşı bir isyandı; asıl çıkar ise şekerdi. Washington plantasyonları korurken New York bankaları Küba ekonomisinin kontrolünü ele geçirdi. Bu hikâyede beni ilgilendiren şey, içinde tek bir ünlü muharebe bulunmaması. Ülke sessizce, borç ve «koruma» yoluyla alındı.

Gelin bunun nasıl işlediğine bakalım. ABD’nin Küba anayasasına kendi eliyle yazdığı hukuki çerçeveyle başlayalım.

Çerçeve: Platt Değişikliği

1902’den beri Küba resmen bağımsızdı. Ancak anayasasında, ABD’ye adanın iç işlerine «bağımsızlığı ve düzeni korumak için» müdahale hakkı veren Platt Değişikliği vardı. Bu hüküm 1906–1909 çıkarmalarının ve 1917 olaylarının hukuki dayanağı oldu. Daha fazlası Platt Değişikliği ve 1906’da Küba’ya asker çıkarılması yazılarımda.

Dikkat edin: «bağımsızlık» burada, Washington’un Kübalılara ne zaman düzen konusunda yardım edeceğine karar verme hakkı demekti.

«Chambelona» isyanı

1917’de Devlet Başkanı Mario García Menocal yeniden seçilmeyi başardı. Liberaller hile şüphesi duydu ve «Chambelona» isyanı patlak verdi. İsyancılar, aralarında Amerikalılara ait olanların da bulunduğu şeker tarlalarını ve değirmenlerini yaktı. Üstelik Washington muhalefetin değil Menocal’in tarafını tuttu.

Küba’daki Amerikan birlikleri: Çıkarma ve konuşlanma

Denizciler Küba’nın doğusunda, Santiago ve Camagüey bölgelerine çıktı ve «mülkü korumak» için kaldı. Nisan 1917’de ABD dünya savaşına girdi, Küba da Almanya’ya savaş ilan etti. Bundan sonra varlık, askerî zorunluluk ve Müttefikler için önemli olan şekerin korunmasıyla açıklandı. Birlikler çoğunlukla şeker sanayisinin kalbi Camagüey’de durdu.

Böylece resmen tarafsız «mülkün korunması», yıllar süren bir garnizona dönüştü. Kübalıların fikrini kimse sormadı.

Para: şeker ve bankalar

Savaş şeker fiyatlarını görülmemiş yüksekliklere çıkardı. Bu döneme «milyonların dansı» denir. 1920’de fiyatlar çöktü ve Küba bankaları iflas etti. New York bankaları adanın borçlarının ve varlıklarının kontrolünü aldı; değirmenlerin bir kısmı Amerikalıların eline geçti.

General Crowder ve «dürüst kabine»

1921’de General Enoch Crowder, Başkan Harding’in kişisel temsilcisi olarak Havana’ya geldi. Reform talepleri, yani «dürüst kabine» denen şey, Amerikan denetimini Küba siyasetine yerleştirdi. 1923’te Küba, J. P. Morgan bankasından 50 milyon dolarlık kredi aldı.

Mali işgal böyle çalışır. Askerler çekilebilir, borç kalır. Daha önce nasıl olduğunu ABD’nin Küba’daki askerî yönetimi yazımda anlattım.

Askerler gittikten sonra ne kaldı

Amerikan askerleri Küba’dan 1922’de ayrıldı, ama mekanizma kaldı. Platt Değişikliği 1934’e kadar yürürlükte kaldı, Amerikan bankaları adanın ekonomisini belirledi. Bu hoşnutsuzluk sonunda Küba Devrimi’ne yol açtı. ABD’nin 1933’te Küba’yı «arabuluculuk» yoluyla nasıl yönettiğini Machado’nun devrilmesi yazımda anlattım.

Küba’daki Amerikan birlikleri nasıl «dostane bir varlığa» dönüştü

İlginçtir, Washington’da bu hikâyeye işgal değil «şeker müdahalesi» deniyordu. Örneğin yetkililer, askerlerin Müttefiklerin şekerini koruduğunu, bu yüzden Kübalıların itiraz etmesinin yakışıksız olduğunu söylüyordu. Bu arada şeker fiyatı Mayıs 1920’de libre başına yirmi centin biraz üzerine çıktı, yıl sonunda birkaç cente düştü. Bu yüzden değirmen sahipleri birkaç ayda iflas etti.

Sonuçta Amerikan bankaları, özellikle New York’taki National City Bank, borç karşılığında değirmenleri aldı. Üstelik Kübalılar topraklarını kaybediyor, plantasyonlarda ise sudan ucuza getirilen Jamaikalılar ve Haitililer çalışıyordu. Böylece resmen bağımsız bir ülke, fiilen yabancı bir pazar için şeker fabrikasına dönüşüyordu. Hukuki çerçeve hakkında daha fazlası Platt Değişikliği kaynak maddesinde.

Küba’daki Amerikan birlikleri Washington’a ne verdi, Havana’ya ne verdi

Washington için sonuç parlak görünüyordu: şeker Müttefiklere gidiyor, bankalar faiz topluyor, kayıplar önemsizdi. Ancak Havana için Küba’daki Amerikan birlikleri, kendi işlerine karar verme hakkının kaybı demekti. Örneğin her Kübalı cumhurbaşkanı, elçinin onayı olmadan iktidarının uzun sürmeyeceğini biliyordu. Bu yüzden siyasetçiler programlarda değil, Amerikan büyükelçiliğine bağlılıkta yarışıyordu.

Üstelik genç Kübalılar bağımsızlığın armadaki güzel bir söz olduğu düşüncesiyle büyüyordu. Sonra bu düşünce, 1959 devrimine giden bir harekete dönüştü. Böylece 1917–1922’de kurulan mekanizma yaratıcılarına karşı çalıştı. 1933’te nasıl göründüğünü Machado’nun devrilmesi yazımda anlatıyorum.

Hiçbir şey değişmedi: kaldıraç olarak para

ABD bugün de mali kontrolü silah olarak kullanıyor. Araçlar değişti: plantasyondaki denizciler yerine dondurulan hesaplar, gümrük vergileri ve «döviz takasları». İlke aynı kalıyor: zayıf devlet Amerikan parasına bağımlıdır ve siyasetiyle öder.

Afganistan, 2022. Taliban’ın iktidara dönmesinin ardından ABD, ülkenin yaklaşık 7 milyar dolarlık rezervini dondurdu. Yarısı, 3,5 milyar dolar, 11 Eylül kurbanlarının yakınlarının davaları için ayrıldı.

Arjantin, Ekim 2025. Washington, Javier Milei’ye yirmi milyar dolarlık döviz takası sözü verdi ve Trump açıkça ekledi: Milei seçimi kaybederse «çekiliriz».

Brezilya, Temmuz 2025. Trump, Brezilya mallarına yüzde elli gümrük vergisi koydu ve bunu müttefiki Jair Bolsonaro’nun yargılanmasına bağladı.

Guantánamo, 2025. Ocak ayında Trump, Küba’nın 1903’ten beri işgal altında saydığı topraklarda, Guantánamo üssünde otuz bin göçmen için yer hazırlanmasını emretti.

Küba’daki Amerikan askerleri çoktan gitti, ama ada adına karar verme alışkanlığı kaldı. Yalnızca sözcükler değişti: «mülkün korunması» artık «çıkarların korunması» diye adlandırılıyor. Genel tablo, Küba ve Nikaragua’daki dolar diplomasisi (dolar diplomasisi) yazılarımda.