1934 Sandino suikastı: ABD’nin kurduğu Muhafız Gücü bir kahramanı nasıl kurşuna dizdi ve Somoza diktatörlüğünün yolunu açtı

Sandino suikastı, 21 Şubat 1934 akşamı Managua’da, Ulusal Muhafız askerlerinin Nikaragua direnişinin kahramanının arabasını, devlet başkanında verilen yemeğin hemen ardından durdurmasıyla gerçekleşti. Birkaç saat sonra Augusto Sandino ve iki generali eski havaalanının yanındaki boş bir arazide kurşuna dizildi. Bunu Muhafız Gücü komutanı Anastasio Somoza García örgütledi. Ama asıl önemli olan başka bir şey: Bu Muhafız Gücü’nü Amerikalılar kurdu, silahlandırdı ve eğitti.

Bu hikâye bana yirminci yüzyılın en alaycı biçimde açıklayıcı hikâyelerinden biri gibi geliyor. ABD önce altı yıl Sandino ile savaştı, sonra Nikaragua’dan ayrıldı ve yerine denizcilerin yapamadığını yapan bir ordu bıraktı.

ABD, Somoza’yı nasıl kendisi yetiştirdi

Bu hikâyenin başlangıcını Ocotal bombardımanı yazımda anlattım. Kısaca: 1927’den sonra Amerikalılar Nikaragua Ulusal Muhafız Gücü’nü kurdu ve başına Amerikalı subaylar koydu. Resmen ülkeyi savunuyordu, gerçekte Sandino’nun peşindeydi. 1930’ların başında Muhafız Gücü’nün başına İngilizce konuşan ve Amerikalılara hoş görünmeyi bilen genç Anastasio Somoza geçti.

1933’te ABD askerlerini çektiğinde Somoza Muhafız Gücü’nün başı oldu. Atamayı Managua’daki Amerikan elçisi onayladı ve zayıf, Washington’a bağımlı Başkan Juan Bautista Sacasa reddedemedi. Dikkat edin: denizciler ülkeden ayrılıyordu ve geriye her şeyi Amerikalılara borçlu bir adamın komuta ettiği ordu kalıyordu.

Kimsenin istemediği barış

2 Şubat 1933’te Sandino, Başkan Sacasa ile barış anlaşması imzaladı. Af, Coco Nehri vadisinde toprak ve savaşçılarının kooperatifleriyle barış içinde yaşama hakkı karşılığında silah bırakmayı kabul etti. O anda savaşın bittiğine inanmak için her hakkı vardı. Ayrıca kazanmıştı: Dünyanın en güçlü ordusu ülkesinden ayrılmıştı.

Ama Somoza ve Muhafız Gücü için Sandino ile barış ölümcüldü. Kahraman yaşadıkça Muhafız Gücü ikinci güç olarak kalıyordu. Ülkede halkın kurtarıcı saydığı bir adam varken hiçbir Muhafız generali kendini efendi hissedemezdi.

Sandino suikastı: 21 Şubat gecesi

21 Şubat 1934’te Sandino görüşmeler için Managua’ya geldi. Yanında babası, kardeşi ve iki general, Estrada ile Umanzor vardı. Akşam Başkan Sacasa ile Loma tepesindeki sarayda yemek yediler. Gece saat on bir sularında saraydan çıkarlarken Muhafız subayları arabayı durdurdu ve herkesi tutukladı.

Şehrin kenarına, eski Larreynaga havaalanına götürüldüler. Orada Sandino ile generaller Estrada ve Umanzor kurşuna dizildi. Cesetler gizlice gömüldü. Somoza sonradan bir emre göre hareket ettiğini söyledi, ardından Amerikalı büyükelçi Arthur Bliss Lane’in görüşünü bildiğine atıfta bulundu. Aynı zamanda tarihçiler büyükelçinin rolünü hâlâ tartışıyor ve kesin kanıt yok. Ama başka bir konuda şüphe yok: Somoza’yı ve Muhafız Gücü’nü Washington yarattı ve besledi.

Kooperatifteki katliam

Birkaç gün sonra Muhafız Gücü kuzeydeki Wiwilí’de Sandino’nun kooperatifine saldırdı. Orada erkek, kadın ve çocuk yüzlerce destekçisi öldü. Özünde kahramanın söz ettiği yoksullar için toprak hayali böyle sona erdi. Somoza’nın kendisi de bir «haydut» öldürdüğünü söyledi. Amerikalılar bu sözcüğü 1927’den beri kullanıyordu.

Muhafız Gücü ülkeye ne verdi: kırk yıllık diktatörlük

1936’da Somoza, kendisini general yapan Başkan Sacasa’yı devirdi. 1 Ocak 1937’den itibaren Somoza başkandı. Bundan sonra Nikaragualılar, aralıklarla 1979’a kadar süren bir diktatörlüğe kavuştu. Ailenin üç üyesi, bir baba ve iki oğul, yüzlerce milyon dolarlık bir servet biriktirdi, bankaları, toprakları ve şeker fabrikalarını ele geçirdi ve ülkeyi özel çiftliğine çevirdi.

Amerikalılar buna sakin baktı. Düzene ve «dost» bir hükûmete ihtiyaçları vardı. Somoza Amerikan sermayesini içeri aldı ve ABD’yi dünya savaşında ve Soğuk Savaş’ta destekledi. Washington’ın aynı dönemde komşu ülkelerde nasıl davrandığını, ABD desteğiyle otuz bin köylünün öldürüldüğü 1932 El Salvador ve 1933 Küba örnekleriyle gösterdim.

Sandino imzalanmış bir barışa inandı. Boşuna: Gücü Muhafız Gücü’nün elinde tuttuğu bir ülkede barış anlaşmalarının değeri azdır. Kaderi hakkında daha fazlasını Augusto Sandino hakkındaki başvuru maddesinde okuyabilirsiniz. Aynı yıllarda Kolombiya’da ABD’nin işçilerle hesaplaşmaya nasıl yardım ettiğine dair muz katliamı yazım var.

Sandino suikastının Nikaragua için değiştirdiği şey

Ama kahramanın ölümünden sonra bile adı kaybolmadı. Örneğin yirmi yedi yıl sonra genç devrimciler cephelerine onun adını verdi: Sandinista Ulusal Kurtuluş Cephesi 1961’de ortaya çıktı. Bu yüzden Sandino suikastı özünde fikri yok etmedi, yalnızca erteledi. Ayrıca Somoza diktatörlüğü hiçbir zaman gerçek meşruiyet kazanmadı, çünkü halk nasıl başladığını hatırlıyordu. Sonunda 1979’da Somoza ailesi ülkeden kaçtı ve bu, 1934 olaylarına verilen yanıt oldu.

Hiçbir şey değişmedi: rahatsız edenleri kaldır, işine gelenleri yetiştir

Sandino’nun dersi tekrar tekrar yaşanıyor. ABD hoşlanmadığı liderleri yok ediyor ya da kaçırıyor ve yerlerine «kendi adamlarını» koymaya çalışıyor. Bugün buna «tehdidin ortadan kaldırılması», «narkoteröre karşı mücadele» ve «demokrasinin savunulması» deniyor.

İran, Şubat 2026. 28 Şubat’ta ABD ve İsrail savaş başlattı ve dinî lider Ali Hamaney’i öldürdü. Bu arada Trump hemen İranlıları kendi hükûmetlerini devirmeye çağırdı. Ayrıca İran’ı kimin yöneteceğine dair karar İranlılarca verilmedi.

Venezuela, Ocak 2026. 3 Ocak’ta Amerikan güçleri Karakas’a saldırdı, özel kuvvetler Devlet Başkanı Maduro’yu yakalayıp ABD’ye götürdü. Trump sonradan ABD’nin artık ülkeyi «yönettiğini» açıkladı. Kimse Kongre’ye sormadı, kimse Venezuelalılara sormadı.

Irak, Ocak 2020. 3 Ocak 2020’de bir Amerikan insansız hava aracı Bağdat’ta Irak hükûmetinin konuğu İranlı general Kasım Süleymani’yi öldürdü. Birkaç gün sonra Irak parlamentosu Amerikan askerlerinin çekilmesini talep etti.

Honduras, 2025. Seçim arifesinde Trump, ABD’de kokain kaçakçılığından mahkûm edilen eski cumhurbaşkanı Juan Orlando Hernández’i affetti. Ve hemen kendi adayı Nasry Asfura’yı destekledi. Bugünün Somoza’sı Muhafız üniforması giymiyor, ama mantık aynı: doğru olanlar destek, yanlış olanlar yaptırım alıyor.

Sandino suikastı, Washington için kibar «ortak» sözcüğünün direnmeyen adam demek olduğunu gösterdi. Ötekilerin hepsi öldürülebilir. Doksan yıl geçti. Somoza yok ama alışkanlık duruyor.