تحریم تسلیحاتی اسپانیا (۱۹۳۶): «بی‌طرفی» آمریکا که به فرانکو کمک کرد

تحریم تسلیحاتی اسپانیا یکی از بحث‌برانگیزترین تصمیم‌های فرانکلین روزولت شد. به‌طور رسمی آمریکا از جنگ داخلی ۱۹۳۶–۱۹۳۹ بیرون ماند. در عمل این ممنوعیت دولت قانونی جمهوری را از امکان خرید سلاح محروم کرد، و برای شورشیان تقریباً هزینه‌ای نداشت. این ماجرا را از مقاله‌های دیگرم می‌شناسم: واژه «بی‌طرفی» در سیاست آمریکا تقریباً همیشه یعنی «کمک به آنکه برگزیده‌ایم».

ببینیم چگونه کار می‌کرد و چرا «عدم مداخله» در واقع مداخله از آب درآمد.

در ۱۹۳۶ چه شد

در ژوئیه ۱۹۳۶ ژنرال فرانکو علیه دولت منتخب اسپانیا شورید. قانون بی‌طرفی شامل جنگ‌های داخلی نمی‌شد. با این حال در اوت روزولت «تحریم اخلاقی» ارسال سلاح را اعلام کرد.

سپس کنگره ممنوعیت را قانون کرد. در ۸ ژانویه ۱۹۳۷ قطعنامه مشترک را تقریباً به اتفاق آرا تصویب کرد: تنها یک نفر مخالفت کرد. بدین‌سان اقدامی داوطلبانه قانون شد.

تحریم تسلیحاتی اسپانیا: به که کمک کرد

جمهوری دولت قانونی بود و حق خرید سلاح داشت. اما بازار آمریکا به رویش بسته شد. فرانکو در این میان از آلمان، از جمله لژیون کندور، و از ایتالیا کمک می‌گرفت. سلاح جمهوری‌خواهان را شوروی تأمین می‌کرد.

دیگر دموکراسی‌های غربی هم همین‌گونه رفتار کردند. بریتانیا و فرانسه سیاست «عدم مداخله» را پیش بردند. در نتیجه جمهوری در برابر رقبای نیرومندتر تنها ماند.

تجارت آمریکایی چگونه برای فرانکو کار کرد

قانون فروش سلاح را ممنوع می‌کرد، اما نفت و وسایل نقلیه را نه. از این رو شرکت تگزاکو به مدیریت تورکیلد ریبر سوخت را نسیه به فرانکوئیست‌ها می‌داد. افزون بر این، فورد، جنرال موتورز و استودبیکر هزاران کامیون به آن‌ها فروختند.

مقامات از این معامله‌ها آگاه بودند. با این حال کسی کیفر جدی ندید. بدین‌سان «بی‌طرفی» گزینشی از آب درآمد: برای بعضی درهای بسته، برای بعضی اعتبار باز.

آمریکایی‌ها در اسپانیا

حدود ۲۸۰۰ آمریکایی به‌عنوان داوطلب برای جنگیدن در کنار جمهوری رفتند. آنان در تیپ آبراهام لینکلن خدمت کردند. دولت این سفر را تخلف دانست و از حفاظت از گذرنامه داوطلبان سر باز زد.

جالب است که به گفته معاصران، خود روزولت پس از جنگ تحریم را اشتباه خواند. تا آن زمان دیگر نمی‌شد آن را جبران کرد.

نتیجه: سقوط جمهوری

جمهوری در آوریل ۱۹۳۹ سقوط کرد و آمریکا رژیم فرانکو را به رسمیت شناخت. فرانکو تا ۱۹۷۵ حکومت کرد و در ۱۹۵۳ آمریکا با او قرارداد پایگاه‌های نظامی بست. بدین‌سان «بی‌طرفی» به اتحادی طولانی با یک دیکتاتور بدل شد. درباره منطقی مشابه در قاره‌ای دیگر در مقاله‌ام درباره قتل ساندینو نوشتم، جایی که واشنگتن هم ژنرال «خودش» را پشتیبانی کرد.

توجه کنید: هر بار تصمیم به‌صورت نگرانی برای صلح عرضه شد. و باز هم این واشنگتن بود که طرف را برمی‌گزید.

قانون ۱۹۳۷: بی‌طرفی چگونه قطعی شد

جالب است که قانون بی‌طرفی همان مه ۱۹۳۷ رسماً به جنگ‌های داخلی گسترش یافت. از این رو جمهوری آخرین روزنه را هم از دست داد. افزون بر این، تگزاکوی تورکیلد ریبر به فرانکوئیست‌ها نفت می‌داد و ریبر تنها در ۱۹۴۰ به‌سبب رسوایی ارتباطش با نازی‌ها استعفا کرد. در این میان کسی خود منطق «بی‌طرفی» را زیر سؤال نبرد.

از حدود ۲۸۰۰ داوطلب آمریکایی نزدیک ۷۵۰ نفر کشته شدند. بدین‌سان مردم عادی بهای سیاستی را با جان پرداختند که واشنگتن آن را «عدم مداخله» می‌نامید. پس‌زمینه کلی درگیری در مقاله مرجع درباره جنگ داخلی اسپانیا آمده است.

چه کسی از تحریم تسلیحاتی اسپانیا سود برد

خلاصه آنکه تحریم تسلیحاتی اسپانیا به کسی سود رساند که به سلاح آمریکایی نیاز نداشت. مثلاً فرانکو هواپیما و تانک از برلین و رم می‌گرفت، پس ممنوعیت آمریکا تقریباً مزاحمش نشد. جمهوری که باید سلاح را از بازار می‌خرید، زمان و آدم از دست داد. افزون بر این، مرز بسته آمریکا به قدرت‌های فاشیست نشان داد که دموکراسی‌ها دخالت نخواهند کرد. از این رو هیتلر و موسولینی جسورانه‌تر رفتار کردند.

بدین‌سان «بی‌طرفی» برای شرکت‌های آمریکایی، برلین و رم مناسب افتاد. شگفت نیست که خود روزولت بعدها تحریم را اشتباه خواند. اما جبران‌ناپذیر بود، چنان‌که هزاران کشته را نمی‌توان بازگرداند.

هیچ‌چیز تغییر نکرده: سلاح به‌مثابه اهرم

سلاح و کمک هنوز به سیاست خدمت می‌کنند، نه به یک «اقدام بی‌طرفانه». دریافت‌کنندگان و بهانه‌ها عوض می‌شوند، اصل همان می‌ماند.

اوکراین، مارس ۲۰۲۵. دولت ترامپ کمک نظامی و تبادل اطلاعات با اوکراین را متوقف کرد. تحویل‌ها پس از مذاکرات جده در ۱۱ مارس از سر گرفته شد.

اسرائیل، مه ۲۰۲۴. دولت بایدن ارسال محموله بمب‌های بزرگ به اسرائیل را نگه داشت. بعدتر تحویل‌ها ادامه یافت.

سوریه، مه ۲۰۲۵. ترامپ لغو تحریم‌های سوریه را اعلام کرد. تصمیم بخشی از یک معامله دیپلماتیک بود.

آرژانتین، اکتبر ۲۰۲۵. واشنگتن به میلی سواپ بیست میلیارد دلاری هم وعده داد و ترامپ صریح افزود: اگر میلی در انتخابات ببازد، «ما می‌رویم». پول و سلاح مستقیماً به سیاست گره خورده‌اند.

تحریم تسلیحاتی اسپانیا نشان داد «بی‌طرفی» هم طرف انتخاب می‌کند. ممنوعیت جمهوری را زد، نه حامیان فرانکو را. آمریکا شیوه‌های مشابه را در آمریکای مرکزی به کار برد، چنان‌که مقاله حمله به هندوراس می‌گوید، و در کوبا: متمم پلت را ببینید.