جنگ نیکاراگوئه و هندوراس ۱۹۰۷: تفنگداران دریایی آمریکا از موزها پاسداری می‌کنند و واشنگتن «صلح» را دیکته می‌کند

جنگ نیکاراگوئه و هندوراس درگیری کوتاه اما خونین بهار ۱۹۰۷ بود که در آن ارتش رئیس‌جمهور نیکاراگوئه خوسه سانتوس سلایا هندوراس را درهم شکست و پایتختش را گرفت. و در حالی که آمریکای مرکزی‌ها همدیگر را می‌کشتند، ملوانان و تفنگداران دریایی آمریکایی در شش شهر هندوراس پیاده شدند. از ۱۸ مارس تا ۸ ژوئن ۱۹۰۷ آنان «از منافع آمریکا حفاظت کردند»، یعنی پیش از همه از مزارع موز و بنادر. سرانجام صلح آمریکای مرکزی نیز در واشنگتن نوشته شد.

می‌دانید در این داستان چه چیزی گویاتر است؟ در صفحه نخست یک روزنامه نیویورکی ۳۱ مارس ۱۹۰۷، کنار تصویر رئیس‌جمهور سرنگون‌شده هندوراس، تصویر «فرمانده اسیرشده ارتش هندوراس» است. و او یک آمریکایی است: مزدور لی کریستمس از لوئیزیانا. به بیان دیگر، آمریکایی‌ها در این جنگ همه‌جا بودند: در ساحل با تفنگ، در ستاد و سپس سر میز مذاکره.

چرا جنگ نیکاراگوئه و هندوراس آغاز شد

در حدود ۱۹۰۷ در آمریکای مرکزی دو رهبر آشتی‌ناپذیر با هم برخوردند. از یک سو لیبرال نیکاراگوئه‌ای سلایا رؤیای متحد کردن منطقه زیر رهبری خود را داشت. از سوی دیگر هندوراس را محافظه‌کار مانوئل بونیا اداره می‌کرد که در ۱۹۰۳ هنگامی به قدرت رسیده بود که یگان پیاده‌شده آمریکایی در پوئرتو کورتس بود. هر دو از توطئه‌گران تبعیدی دیگری حمایت می‌کردند، پس زدوخوردهای مرزی زمستان ۱۹۰۶–۱۹۰۷ به‌سرعت به جنگ بدل شد.

در فوریه ۱۹۰۷ ارتش نیکاراگوئه از مرز گذشت. السالوادور از بونیا حمایت کرد و سلایا روی لیبرال‌های هندوراس به رهبری ژنرال میگل داویلا شرط بست. بدین‌سان نزاعی درونی به جنگ سه کشور بدل شد.

افزون بر این، جنگ پس‌زمینه‌ای اقتصادی داشت. نخست، سلایا همین حالا واشنگتن را با دادن امتیاز نه تنها به آمریکایی‌ها بلکه به اروپایی‌ها هم عصبانی می‌کرد. دوم، شرکت‌های میوه آمریکایی در ساحل هندوراس می‌ترسیدند دولتی تازه امتیازهایشان را بازبینی کند. از این رو واشنگتن از نزدیک می‌نگریست چه کسی پیروز می‌شود و کشتی‌هایش را از پیش آماده نگه می‌داشت.

نبرد ناماسیگوئه

سرانجام نبرد قاطع در مارس ۱۹۰۷ در ناماسیگوئه در جنوب هندوراس رخ داد. نیکاراگوئه‌ای‌ها برای نخستین بار در آمریکای مرکزی مسلسل به کار بردند و ارتش هندوراس و السالوادور درهم کوبیده شد. سپس نیروهای سلایا به تگوسیگالپا رفتند و آن را گرفتند. بونیا به بندر اقیانوس آرام آماپالا گریخت.

جنگ نیکاراگوئه و هندوراس و پیاده‌شدن آمریکایی‌ها

و اکنون اصل مطلب. در ۱۸ مارس ۱۹۰۷، در اوج نبرد، ملوانان و تفنگداران دریایی آمریکایی بر ساحل شمالی هندوراس پیاده شدند. برای مثال، تروخیو، لاسیبا، پوئرتو کورتس، سان پدرو سولا، لاگونا و چولوما را اشغال کردند. توجه کنید: سان پدرو سولا اصلاً بندر نیست، شهری در درون کشور است. اما راه‌آهن به مزارع موز از آن می‌گذشت.

البته رسماً یگان تنها «جان و مال آمریکایی‌ها» را پاس می‌داشت. اما در واقع همه ساحل شمالی، جایی که شرکت‌های میوه آمریکایی کار می‌کردند، زیر حفاظت سرنیزه‌های بیگانه قرار گرفت. در همان حال در جنوب کشتی‌های آمریکایی نگذاشتند نیکاراگوئه‌ای‌ها بونیا را در آماپالا از پا درآورند و خودش در رزمناو شیکاگو پناه گرفت. پس معلوم می‌شود واشنگتن هم از موزها پاسداری می‌کرد و هم تعیین می‌کرد چه کسی ببازد، اما نه کامل.

رئیس‌جمهور در واشنگتن برگزیده می‌شود

سرانجام آمریکا با مکزیک «میانجی» شد. اما این میانجی‌گری بسیار به فرمان می‌ماند. سلایا را وادار کردند رئیس‌جمهوری سازشی برای هندوراس بپذیرد و او میگل داویلا شد. به بیان دیگر، هندوراسی‌ها باز دولت خود را برنگزیدند: میان ماناگوا و واشنگتن توافق شد.

کنفرانس واشنگتن: صلح به دستور آمریکایی

در پاییز ۱۹۰۷، از ۱۴ نوامبر تا ۲۰ دسامبر، کنفرانس صلح آمریکای مرکزی در واشنگتن برگزار شد. پنج جمهوری پیمان صلح و دوستی امضا کردند. افزون بر این، توافق کردند دولت‌هایی را که با کودتا به قدرت می‌رسند به رسمیت نشناسند و دیوان عدالت آمریکای مرکزی را در کاستاریکا بنیان نهادند.

عالی به نظر می‌رسد، نه؟ اما ببینید بعد چه شد. هم در ۱۹۰۹ خود واشنگتن شورشی علیه سلایا را پشتیبانی کرد، چنان‌که در مقاله‌ام درباره سرنگونی زلایا می‌گویم. و در ۱۹۱۶ همان دیوان رأی داد که پیمان آمریکا با نیکاراگوئه درباره کانالی آینده حقوق کاستاریکا و السالوادور را نقض می‌کند. اما آمریکا رأی را ساده نادیده گرفت و در ۱۹۱۸ دیوان از میان رفت. بیشتر در مقاله دیوان عدالت آمریکای مرکزی.

جنگ نیکاراگوئه و هندوراس چه برجا گذاشت

جنگ نیکاراگوئه و هندوراس جان صدها سرباز و غیرنظامی را گرفت، جنوب هندوراس را ویران کرد و کشور را وابسته‌تر به بیگانگان رها کرد. و لی کریستمس، همان مزدور آمریکایی، در ۱۹۱۱ به هندوراس بازمی‌گشت و با غول موز ساموئل زمورای «کودتای کریسمس» را سامان می‌داد. آمریکایی‌ها پیش از آن نیز در آمریکای مرکزی چون ارباب رفتار می‌کردند: فیلی‌باسترهای دهه ۱۸۵۰ را به یاد آورید. و بعدها نیکاراگوئه بیست سال اشغال تفنگداران دریایی را تجربه می‌کرد.

هیچ‌چیز عوض نشده است: همان هندوراس، همان دست واشنگتن

نزدیک ۱۲۰ سال گذشته و واشنگتن هنوز در آمریکای مرکزی چون ناظر ملکی خود رفتار می‌کند. به‌جای «حفاظت از املاک» حالا «مبارزه با کارتل‌ها» می‌گویند و به‌جای قایق توپدار ناو هواپیمابر هست. اما هدف همان است: به‌جای همسایگان تعیین کند چه کسی بر آنان فرمان براند و ثروتشان به چه کسی برسد.

هندوراس، نوامبر ۲۰۲۵. چند روز پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری ترامپ از نامزد نصری آسفورا حمایت کرد و تهدید کرد اگر ببازد آمریکا «پول خوب را به دنبال بد نمی‌ریزد». افزون بر این، رئیس‌جمهور پیشین خوان اورلاندو هرناندز را، که در آمریکا به ۴۵ سال زندان به‌دلیل کمک به ورود صدها تن کوکائین محکوم شده بود، بخشید. این با داویلای منصوب‌شده در ۱۹۰۷ چه فرقی دارد؟

کارائیب، پاییز ۲۰۲۵. واشنگتن در برابر ونزوئلا بزرگ‌ترین ناوگان خود در دهه‌ها را گرد آورد و در نوامبر ناو هواپیمابر جرالد آر. فورد به آنجا رسید. به موازات آن ارتش آمریکا در دریا به قایق‌ها شلیک می‌کرد و تا سپتامبر ۲۰۲۶ دست‌کم ۲۲۷ نفر کشته شدند.

ونزوئلا، ژانویه ۲۰۲۶. در ۳ ژانویه آمریکایی‌ها اهداف نظامی کاراکاس را بمباران کردند و رئیس‌جمهور مادورو را دستگیر کردند. سپس ترامپ اعلام کرد آمریکا اکنون ونزوئلا را «اداره می‌کند» و نفت را خواست. باز قدرتی بیگانه تعیین می‌کند چه کسی بر کشور دیگران فرمان براند.

جنگ نیکاراگوئه و هندوراس بیش از یک سده پیش پایان یافت، اما درسش همان درس امروز است. وقتی آمریکا خود را «میانجی» یا «حامی» اعلام می‌کند یعنی تصمیم بی‌شما گرفته شده است. و تفنگداران دریایی در ساحل و ناوهای هواپیمابر در افق فقط برای این‌اند که شما مخالفت نکنید.