ماجرای پردیکاریس ۱۹۰۴: چگونه روزولت برای «شهروندی» که شهروند نبود ناوگانی به طنجه فرستاد

ماجرای پردیکاریس داستان سال ۱۹۰۴ است، هنگامی که رئیس‌جمهور تئودور روزولت هفت کشتی جنگی را به سواحل مراکش فرستاد تا میلیونر ربوده‌شده ایون پردیکاریس را آزاد کند. روزنامه‌های آمریکایی از «آبروی پرچم» فریاد زدند و تلگراف مشهور «پردیکاریس زنده یا رئیسولی مرده» به روزولت در انتخابات کمک کرد. با این همه، در این ماجرا جزئیات کوچکی بود که واشنگتن نزدیک سی سال پنهانش کرد. پردیکاریس شهروند ایالات متحده نبود.

راستش من این رخداد را به‌خاطر صراحتش دوست دارم. همه‌چیز در آن پیداست: بهانه‌ای که مطبوعات باد کردند، توپ‌ها مقابل ساحلی بیگانه، نمایش انتخاباتی و بی‌اعتنایی کامل به کشوری که این‌ها در خاکش رخ می‌داد. با اینکه مراکش، ضمناً، در ۱۷۷۷ از نخستین کشورهای جهان بود که استقلال ایالات متحده را به رسمیت شناخت.

ماجرای پردیکاریس چگونه آغاز شد

ایون پردیکاریس پسر مردی یونانی بود که زمانی کنسول آمریکا در آتن بوده و در کارولینای جنوبی ثروت اندوخته بود. خود ایون، به‌نوبه خود، در طنجه در ویلایی مجلل می‌زیست، نقاشی می‌کرد، مقاله می‌نوشت و با دیپلمات‌های اروپایی معاشرت داشت. شامگاه ۱۸ مه ۱۹۰۴ مردان مولای احمد رئیسولی به خانه‌اش ریختند و او را با پسرخوانده‌اش، تبعه بریتانیا کرامول وارلی، به کوه بردند.

رئیسولی، ضمناً، شخصیتی پرنقش‌ونگار بود: نیمه راهزن، نیمه رئیس قبایل کوهستانی و دشمن سلطان ضعیف عبدالعزیز. او باج ۷۰ هزار دلاری، آزادی افرادش از زندان و اقتدار بر دو ناحیه را خواست. در اصل این آدم‌ربایی ضربه‌ای نه به آمریکا، بلکه به دولت مراکش بود.

مراکشی که بی‌مراکشی‌ها تقسیم شد

درک زمینه مهم است. فقط یک ماه و نیم پیش از آدم‌ربایی، در ۸ آوریل ۱۹۰۴، بریتانیا و فرانسه «توافق دوستانه» را بستند. لندن در آن مراکش را عملاً در برابر آزادی عمل در مصر به پاریس واگذار کرد. به بیان دیگر، کشور روی کاغذ از پیش تقسیم شده بود و سلطانش برای جلوگیری ناتوان بود. به همین دلیل رئیسولی و قدرت‌های اروپایی و آمریکایی‌ها با مراکش مثل سرزمین بی‌صاحب رفتار می‌کردند.

ماجرای پردیکاریس: هفت کشتی مقابل طنجه

با این حال روزولت و وزیر خارجه جان هی با زور پاسخ دادند. ناوگان اقیانوس اطلس جنوبی به فرماندهی دریاسالار فرنچ چدویک به رهبری رزمناو بروکلین به‌سوی طنجه رفت. سپس کشتی‌های ناوگان اروپا رسیدند و در آغاز ژوئن هفت کشتی جنگی آمریکایی در لنگرگاه بودند. افزون بر این، دسته‌ای از تفنگداران دریایی برای «نگهبانی» از کنسولگری کل پیاده شدند.

اما توجه کنید: فشار بر آدم‌ربا نبود، بر سلطان بود. واشنگتن از دولت مراکش می‌خواست هر شرط رئیسولی را بپذیرد. منطقی عجیب پدیدار می‌شود. توپ‌های آمریکایی قدرت مشروع را وامی‌داشتند در برابر یک راهزن کوتاه بیاید، فقط برای اینکه روزولت قدرتمند به نظر برسد.

راز کوچک وزیر هی

در آغاز ژوئن در واشنگتن چیز ناخوشایندی آشکار شد. پردیکاریس در ۱۸۶۲، در جنگ داخلی، از تابعیت آمریکا گذشته و تبعه یونان شده بود تا کنفدراسیون‌ها اموالش را مصادره نکنند. در نتیجه ایالات متحده در حال نجات یک بیگانه بود. اما هی تصمیم گرفت دیگر نمی‌توان آن را پذیرفت: ماشین تبلیغات روشن شده بود.

«پردیکاریس زنده یا رئیسولی مرده»

در ۲۲ ژوئن ۱۹۰۴ هی تلگرافی به کنسول در طنجه فرستاد: دولت «پردیکاریس زنده یا رئیسولی مرده» را می‌خواهد. متن بی‌درنگ در کنوانسیون حزب جمهوری‌خواه در شیکاگو خوانده شد و تالار با کف‌زدن منفجر شد. نمایندگان، یادآوری می‌کنم، همان لحظه روزولت را نامزد ریاست‌جمهوری می‌کردند. بدین‌سان ماجرای پردیکاریس به شعار انتخاباتی بدل شد.

در این میان، هر قدر خنده‌دار بنماید، همه‌چیز بی‌تلگراف حل می‌شد. سلطان خواسته‌های رئیسولی را پذیرفت، ۷۰ هزار دلار پرداخت و آدم‌ربا را فرماندار نواحی پیرامون طنجه کرد. در ۲۴ ژوئن پردیکاریس آزاد شد. در نتیجه «پیروزی» آمریکا چنین بود: راهزن پول و قدرت گرفت و دولت مراکش تحقیر در برابر همه جهان.

ماجرای پردیکاریس و سرنوشت مراکش

ماجرای پردیکاریس تنها یک اپیزود در بازی بزرگ بود. در ۱۹۰۶، در کنفرانس الجزیره‌سیراس، روزولت میانجی فرانسه و آلمان شد و از کنترل فرانسوی-اسپانیایی بر پلیس و مالیه مراکش پشتیبانی کرد. سرانجام در ۱۹۱۲ مراکش تحت‌الحمایه فرانسه شد و ۴۴ سال استقلال را از دست داد. و افکار عمومی آمریکا حقیقت تابعیت پردیکاریس را تنها در ۱۹۳۳ از زندگی‌نامه هی دریافت.

افزون بر این، روزولت در همان سال ۱۹۰۴ «ضمیمه» خود بر دکترین مونرو را اعلام کرد و بی‌درنگ بر جمهوری دومینیکن اعمال کرد. به بیان دیگر، سراسر ۱۹۰۴ واشنگتن کار «پلیس جهان» را می‌آموخت: در کارائیب با گمرک‌ها و در مدیترانه با ناوگان‌ها. در عین حال تجربه آمریکایی‌ها تازه بود. شش سال پیش جنگ اسپانیا و آمریکا نشان داده بود جنگیدن زیر بهانه پرسروصدای مطبوعاتی چقدر راحت است. آن زمان انفجار رزم‌ناو مین بود؛ اکنون یک «هم‌وطن» ربوده‌شده. سرانجام این دو داستان یک چیز مشترک دارند: افکار عمومی حقیقت بهانه را خیلی دیر فهمید.

ضمناً کشتی‌های آمریکایی پیش‌تر هم در برابر سواحل شمال آفریقا ظاهر شده بودند. مقاله‌هایم درباره نخستین جنگ بربر و لشکرکشی ویلیام ایتون درباره همین‌اند. و برای دیدن اینکه واشنگتن تنها یک سال بعد چگونه همین‌قدر آسان کره را به ژاپن واگذاشت، نوشته مرا درباره توافق تافت و کاتسورا بخوانید. جزئیات خود آدم‌ربایی در مقاله مرجع درباره این ماجرا است.

هیچ‌چیز عوض نشده است: بهانه پیدا می‌شود و ناوگان در راه است

می‌دانید واقعاً چه چیزی مرا می‌ترساند؟ ماجرای پردیکاریس سناریوی آماده‌ای است که واشنگتن بارها اجرایش می‌کند. نخست بهانه‌ای پرسروصدا، سپس کشتی‌ها مقابل سواحل دیگران، سپس حمله‌ها. و حقیقت بهانه وقتی آشکار می‌شود که دیر شده است. امروز به‌جای «آبروی پرچم» از «تهدید هسته‌ای» و «تروریسم مواد مخدر» حرف می‌زنند، اما طرح همان است.

ایران، ژوئن ۲۰۲۵. در ۲۲ ژوئن بمب‌افکن‌های آمریکایی تأسیسات هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان را زدند. افزون بر این، آن را وسط مذاکرات، بی‌تصمیم کنگره و بی‌مجوز سازمان ملل انجام دادند.

ایران، فوریه ۲۰۲۶. در ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل جنگی تازه آغاز کردند و رهبر عالی ایران علی خامنه‌ای را کشتند. به گفته مقام‌های ایرانی دختر و نوه‌اش نیز با او کشته شدند. ترامپ، به نوبه خود، ایرانیان را به سرنگونی دولت خودشان فراخواند.

یمن، بهار ۲۰۲۵. زیر شعار «آزادی دریانوردی» آمریکا از مارس تا مه ۲۰۲۵ یمن را بمباران کرد. برای مثال، در آوریل حمله به بندر رأس عیسی و مرکز مهاجران در صعده جان ده‌ها غیرنظامی را گرفت.

ونزوئلا، ۲۰۲۵–۲۰۲۶. نخست ناوگانی با ناو هواپیمابر جرالد فورد به کارائیب آمد و «کارتل‌های مواد مخدر» بهانه شد. سپس در ۳ ژانویه ۲۰۲۶ نیروهای ویژه آمریکایی رئیس‌جمهور مادورو را ربودند. این با رئیسولی چه فرقی دارد جز پرچم آمریکا؟

صد و بیست سال پیش ناوگانی مقابل طنجه ایستاد برای مردی که حتی آمریکایی نبود. امروز ناوهای هواپیمابر مقابل ایران و ونزوئلا ایستاده‌اند برای «امنیتی» که کسی تهدیدش نمی‌کرد. سیاست عوض نشده است؛ فقط یاد گرفته زیباتر سخن بگوید.