ترور ساندینو ۱۹۳۴: چگونه گاردی که آمریکا ساخت قهرمانی را تیرباران کرد و راه دیکتاتوری سوموزا را گشود

ترور ساندینو در شامگاه ۲۱ فوریه ۱۹۳۴ در ماناگوا رخ داد، وقتی گاردهای ملی ماشین قهرمان مقاومت نیکاراگوئه را درست پس از شامی نزد رئیس‌جمهور متوقف کردند. چند ساعت بعد آگوستو ساندینو و دو ژنرالش در زمینی خالی کنار فرودگاه قدیمی تیرباران شدند. سازمان‌دهنده آناستازیو سوموزا گارسیا، فرمانده گارد بود. اما اصل چیز دیگری است: این گارد را آمریکایی‌ها ساختند، مسلح کردند و آموزش دادند.

این داستان را از سنگ‌دلانه‌ترین و افشاگرانه‌ترین ماجراهای تمام قرن بیستم می‌دانم. آمریکا نخست شش سال با ساندینو جنگید، سپس نیکاراگوئه را ترک کرد و به‌جای خود ارتشی گذاشت که آنچه تفنگداران نتوانستند انجام داد.

آمریکا خودش سوموزا را چگونه پرورد

آغاز این داستان را در مقاله‌ام درباره بمباران اوکوتال گفته‌ام. به‌اختصار: پس از ۱۹۲۷ آمریکایی‌ها گارد ملی نیکاراگوئه را ساختند و افسران آمریکایی را بالای سرش گذاشتند. رسماً از کشور دفاع می‌کرد؛ در واقع ساندینو را شکار می‌کرد. در آغاز دهه ۱۹۳۰ گارد را آناستازیو سوموزای جوان فرماندهی می‌کرد که انگلیسی حرف می‌زد و می‌دانست چگونه آمریکایی‌ها را خوشنود کند.

در ۱۹۳۳، وقتی آمریکا نیروهایش را بیرون برد، سوموزا رئیس گارد شد. این انتصاب را وزیر مختار آمریکا در ماناگوا تأیید کرد و رئیس‌جمهور خوان باوتیستا ساکاسا، ضعیف و وابسته به واشنگتن، نتوانست نپذیرد. توجه کنید: تفنگداران کشور را ترک می‌کردند و ارتشی می‌ماند که مردی فرماندهی‌اش می‌کرد که همه‌چیز را مدیون آمریکایی‌ها بود.

صلحی که هیچ‌کس به آن نیاز نداشت

در ۲ فوریه ۱۹۳۳ ساندینو با رئیس‌جمهور ساکاسا پیمان صلح بست. پذیرفت در ازای عفو، زمین در دره رود کوکو و حق زندگی در صلح با تعاونی‌های رزمندگانش سلاح را زمین بگذارد. در آن لحظه حق کامل داشت باور کند جنگ تمام شده است. افزون بر این، او برده بود: نیرومندترین ارتش جهان از کشورش بیرون رفته بود.

اما برای سوموزا و گارد صلح با ساندینو مرگبار بود. تا قهرمان زنده بود، گارد نیروی دوم می‌ماند. تا در کشور مردی بود که مردم او را رهایی‌بخش می‌دانستند، هیچ ژنرال گاردی نمی‌توانست خود را ارباب بداند.

ترور ساندینو: شب ۲۱ فوریه

در ۲۱ فوریه ۱۹۳۴ ساندینو برای مذاکره به ماناگوا آمد. پدرش، برادرش و دو ژنرال، استرادا و اومانزور، همراهش بودند. شامگاه با رئیس‌جمهور ساکاسا در کاخ بر تپه لا لوما شام خوردند. نزدیک ساعت یازده شب، وقتی از کاخ بیرون می‌آمدند، افسران گارد ماشین را نگه داشتند و همه را بازداشت کردند.

آنان را به حومه، به فرودگاه قدیمی لارینیاگا بردند. آنجا ساندینو و ژنرال‌های استرادا و اومانزور تیرباران شدند. اجساد پنهانی دفن شد. خود سوموزا بعدها گفت به فرمان عمل کرده و سپس اشاره کرد که نظر سفیر آمریکا آرتور بلیس لین را می‌دانسته است. در همان حال مورخان هنوز درباره نقش سفیر بحث می‌کنند و مدرک قاطعی نیست. اما درباره چیز دیگر تردیدی نیست: سوموزا و گارد را واشنگتن ساخت و پروراند.

کشتار در تعاونی

چند روز بعد گارد به تعاونی ساندینو در ویویلی در شمال حمله کرد. صدها تن از هواداران او آنجا کشته شدند، مردان، زنان و کودکان. در اصل رؤیای زمین برای فقیران که قهرمان از آن سخن می‌گفت این‌گونه پایان یافت. و خود سوموزا گفت که یک «راهزن» را کشته است. آمریکایی‌ها این واژه را از ۱۹۲۷ به کار می‌بردند.

گارد به کشور چه داد: چهل سال دیکتاتوری

در ۱۹۳۶ سوموزا رئیس‌جمهور ساکاسا را که خودش او را ژنرال کرده بود برانداخت. از ۱ ژانویه ۱۹۳۷ سوموزا رئیس‌جمهور بود. پس از آن نیکاراگوئه‌ای‌ها دیکتاتوری یافتند که با وقفه‌هایی تا ۱۹۷۹ ادامه یافت. سه عضو خانواده، یک پدر و دو پسر، ثروتی به صدها میلیون دلار اندوختند، بانک‌ها، زمین‌ها و کارخانه‌های شکر را گرفتند و کشور را ملک شخصی خود کردند.

آمریکایی‌ها این را آرام پذیرفتند. نظم و دولتی «دوست» لازمشان بود. سوموزا سرمایه آمریکایی را راه داد و از آمریکا در جنگ جهانی و جنگ سرد پشتیبانی کرد. اینکه واشنگتن در کشورهای همسایه در همان زمان چگونه عمل می‌کرد را با مثال السالوادور ۱۹۳۲ نشان دادم که با پشتیبانی آمریکا سی هزار دهقان کشته شدند و کوبا ۱۹۳۳.

ساندینو به صلح امضاشده باور کرد. بیهوده: در کشوری که قدرت در دست گارد است، پیمان‌های صلح ارزش اندکی دارند. درباره سرنوشتش بیشتر را در مقاله مرجع درباره آگوستو ساندینو بخوانید. و درباره اینکه در کلمبیا همان سال‌ها آمریکا چگونه در تصفیه‌حساب با کارگران یاری کرد، نوشته‌ای درباره کشتار موز دارم.

ترور ساندینو برای نیکاراگوئه چه تغییر داد

اما حتی پس از مرگ قهرمان نامش از میان نرفت. برای نمونه، بیست‌وهفت سال بعد انقلابیون جوان نام او را بر جبهه خود نهادند: جبهه رهایی‌بخش ملی ساندینیستا در ۱۹۶۱ پدید آمد. از این رو ترور ساندینو در اصل ایده را نابود نکرد، فقط به تعویق انداخت. افزون بر این، دیکتاتوری سوموزا هرگز مشروعیت واقعی نیافت، چون مردم به یاد داشتند چگونه آغاز شد. سرانجام در ۱۹۷۹ خانواده سوموزا از کشور گریخت و این پاسخ به رویدادهای ۱۹۳۴ بود.

هیچ‌چیز عوض نشده: ناراحت‌ها را بردار، حرف‌شنوها را بپرور

درس ساندینو بارها تکرار می‌شود. آمریکا رهبرانی را که خوش ندارد نابود یا ربوده می‌کند و می‌کوشد «آدم‌های خودش» را جایشان بگذارد. امروز این را «حذف تهدید»، «مبارزه با تروریسم مواد مخدر» و «دفاع از دموکراسی» می‌نامند.

ایران، فوریه ۲۰۲۶. در ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل جنگی آغاز کردند و رهبر عالی علی خامنه‌ای را کشتند. در همان حال ترامپ بی‌درنگ ایرانی‌ها را به سرنگونی حکومت خودشان فراخواند. افزون بر این، تصمیم درباره اینکه چه کسی باید بر ایران حکم براند را ایرانی‌ها نگرفتند.

ونزوئلا، ژانویه ۲۰۲۶. در ۳ ژانویه نیروهای آمریکایی به کاراکاس حمله کردند و نیروهای ویژه رئیس‌جمهور مادورو را گرفتند و به آمریکا بردند. ترامپ بعد اعلام کرد که آمریکا اکنون کشور را «اداره می‌کند». هیچ‌کس از کنگره نپرسید، هیچ‌کس از ونزوئلایی‌ها نپرسید.

عراق، ژانویه ۲۰۲۰. در ۳ ژانویه ۲۰۲۰ پهپاد آمریکایی در بغداد ژنرال ایرانی قاسم سلیمانی، میهمان دولت عراق، را کشت. چند روز بعد پارلمان عراق خروج نیروهای آمریکایی را خواست.

هندوراس، ۲۰۲۵. در آستانه انتخابات ترامپ رئیس‌جمهور پیشین خوان اورلاندو هرناندس را که در آمریکا به قاچاق کوکائین محکوم شده بود بخشید. و بی‌درنگ از نامزدش ناصری اسفورا حمایت کرد. سوموزای امروز لباس گارد نمی‌پوشد، اما منطق همان است: درست‌ها حمایت می‌گیرند، نادرست‌ها تحریم.

ترور ساندینو نشان داد که برای واشنگتن واژه مؤدبانه «شریک» یعنی مردی که مقاومت نمی‌کند. بقیه را می‌توان کشت. نود سال گذشته است. سوموزا نیست، اما عادت مانده است.