حضور نظامی آمریکا در کوبا (۱۹۱۷–۱۹۲۲): تفنگداران دریایی شکر را پاسدار بودند و بانک‌های نیویورک جزیره را گرفتند

حضور نظامی آمریکا در کوبا با پیاده‌شدن در ۱۹۱۷ آغاز شد و تا ۱۹۲۲ ادامه یافت. بهانه شورشی علیه رئیس‌جمهور بود، اما منفعت واقعی شکر بود. واشنگتن مزارع را نگهبانی می‌کرد، در حالی که بانک‌های نیویورک کنترل اقتصاد کوبا را به دست می‌گرفتند. آنچه در این داستان برای من جالب است اینکه هیچ نبرد مشهوری در آن نیست. کشور آرام، از راه بدهی و «حفاظت» گرفته شد.

ببینیم این چگونه کار می‌کرد. با چارچوب حقوقی آغاز کنیم که خود آمریکا در قانون اساسی کوبا نوشت.

چارچوب: متمم پلت

از ۱۹۰۲ کوبا به‌ظاهر مستقل بود. اما قانون اساسی‌اش متمم پلت را در بر داشت که به آمریکا حق می‌داد «برای حفظ استقلال و نظم» در امور داخلی جزیره دخالت کند. همین بند مبنای حقوقی پیاده‌شدن‌های ۱۹۰۶–۱۹۰۹ و رویدادهای ۱۹۱۷ شد. بیشتر در مقاله‌هایم درباره متمم پلت و پیاده‌شدن ۱۹۰۶ در کوبا.

توجه کنید: «استقلال» در اینجا یعنی حق واشنگتن برای تصمیم‌گیری درباره اینکه کی وقتش رسیده به کوبایی‌ها در برقراری نظم کمک کند.

شورش «چامبلونا»

در ۱۹۱۷ رئیس‌جمهور ماریو گارسیا منوکال موفق به انتخاب دوباره شد. لیبرال‌ها به تقلب مشکوک شدند و شورش «چامبلونا» درگرفت. شورشیان مزارع نیشکر و کارخانه‌های شکر، از جمله آمریکایی‌ها، را سوزاندند. افزون بر این، واشنگتن طرف منوکال را گرفت نه مخالفان را.

حضور نظامی آمریکا در کوبا: پیاده‌شدن و ماندن

تفنگداران در شرق کوبا، در نواحی سانتیاگو و کاماگوئی، پیاده شدند و برای «نگهبانی از املاک» ماندند. در آوریل ۱۹۱۷ آمریکا وارد جنگ جهانی شد و کوبا به آلمان اعلان جنگ کرد. پس از آن این حضور با ضرورت نظامی و حفاظت از شکر، که برای متفقین مهم بود، توجیه شد. یگان‌ها بیشتر در کاماگوئی، قلب صنعت شکر، ماندند.

بدین‌سان «حفاظت از املاک» که ظاهراً بی‌طرف بود به پادگانی چندساله بدل شد. نظر کوبایی‌ها را کسی نپرسید.

پول: شکر و بانک‌ها

جنگ قیمت شکر را به اوج‌هایی بی‌سابقه رساند. آن دوره را «رقص میلیون‌ها» می‌نامند. در ۱۹۲۰ قیمت‌ها فروریخت و بانک‌های کوبا ورشکسته شدند. بانک‌های نیویورک کنترل بدهی‌ها و دارایی‌های جزیره را گرفتند و بخشی از کارخانه‌ها به دست آمریکایی‌ها افتاد.

ژنرال کراودر و «کابینه صادق»

در ۱۹۲۱ ژنرال اینوک کراودر به‌عنوان نماینده شخصی رئیس‌جمهور هاردینگ به هاوانا آمد. خواسته‌های اصلاحی او، به اصطلاح «کابینه صادق»، نظارت آمریکا را در سیاست کوبا جاسازی کرد. در ۱۹۲۳ کوبا از بانک جی‌پی مورگان وامی ۵۰ میلیون دلاری گرفت.

اشغال مالی این‌گونه کار می‌کند. نیرو را می‌توان بیرون برد، اما بدهی می‌ماند. پیش‌تر چگونه بود، در مقاله‌ام درباره حکومت نظامی آمریکا در کوبا.

پس از خروج نیروها چه ماند

سربازان آمریکایی در ۱۹۲۲ کوبا را ترک کردند، اما سازوکار ماند. متمم پلت تا ۱۹۳۴ برقرار بود و بانک‌های آمریکایی اقتصاد جزیره را تعیین می‌کردند. این نارضایتی سرانجام به انقلاب کوبا انجامید. اینکه آمریکا در ۱۹۳۳ کوبا را از راه «میانجی‌گری» چگونه اداره کرد، در مقاله‌ام درباره سرنگونی ماچادو نوشته‌ام.

حضور نظامی آمریکا در کوبا چگونه به «حضور دوستانه» تبدیل شد

جالب است که در واشنگتن این ماجرا را اشغال نمی‌نامیدند، بلکه «مداخله شکر» می‌خواندند. مثلاً مقامات توضیح می‌دادند که نیروها از شکر متفقین نگهبانی می‌کنند و بنابراین اعتراض کوبایی‌ها نابجاست. در این میان قیمت شکر در مه ۱۹۲۰ به چیزی بیش از بیست سنت برای هر پوند رسید و تا پایان سال به چند سنت افتاد. از این رو صاحبان کارخانه‌ها در چند ماه ورشکسته شدند.

در نتیجه بانک‌های آمریکایی، به‌ویژه نشنال سیتی بانک نیویورک، به‌جای بدهی کارخانه‌ها را گرفتند. افزون بر این، کوبایی‌ها زمین از دست می‌دادند و در مزارع جامائیکایی‌ها و هائیتایی‌هایی کار می‌کردند که با دستمزد ناچیز آورده شده بودند. بدین‌سان کشوری که به‌ظاهر مستقل بود در عمل به کارخانه شکر برای بازاری بیگانه بدل می‌شد. درباره چارچوب حقوقی بیشتر در مقاله مرجع درباره متمم پلت.

حضور نظامی آمریکا در کوبا به واشنگتن چه داد و به هاوانا چه

برای واشنگتن نتیجه درخشان می‌نمود: شکر به متفقین می‌رفت، بانک‌ها بهره می‌گرفتند و زیان‌ها ناچیز بود. اما برای هاوانا حضور نظامی آمریکا در کوبا یعنی از دست دادن حق تصمیم درباره امور خود. مثلاً هر رئیس‌جمهور کوبا می‌دانست که بدون تأیید سفیر حکومتش دیری نمی‌پاید. از این رو سیاستمداران نه در برنامه، بلکه در وفاداری به سفارت آمریکا رقابت می‌کردند.

افزون بر این، جوانان کوبا با این فکر بزرگ می‌شدند که استقلال واژه‌ای زیبا بر آرم است. بعدها این فکر به جنبشی بدل شد که به انقلاب ۱۹۵۹ انجامید. بدین‌سان سازوکاری که در ۱۹۱۷–۱۹۲۲ ساخته شد علیه سازندگانش کار کرد. اینکه در ۱۹۳۳ چگونه بود را در مقاله‌ام درباره سرنگونی ماچادو می‌گویم.

هیچ‌چیز تغییر نکرده: پول به‌عنوان اهرم

آمریکا امروز هم کنترل مالی را به‌مثابه سلاح به کار می‌برد. ابزارها عوض شده‌اند: به‌جای تفنگدار در مزارع، حساب‌های مسدودشده، تعرفه‌ها و «سواپ ارزی». اصل همان است: دولت ضعیف به پول آمریکا وابسته است و با سیاست خود بهایش را می‌پردازد.

افغانستان، ۲۰۲۲. پس از بازگشت طالبان به قدرت، آمریکا حدود ۷ میلیارد دلار از ذخایر این کشور را مسدود کرد. نیمی از آن، ۳٫۵ میلیارد، برای دعاوی بستگان قربانیان ۱۱ سپتامبر کنار گذاشته شد.

آرژانتین، اکتبر ۲۰۲۵. واشنگتن به خاویر میلی سواپ ارزی بیست میلیارد دلاری وعده داد و ترامپ صریح افزود: اگر میلی در انتخابات ببازد، «ما می‌رویم».

برزیل، ژوئیه ۲۰۲۵. ترامپ بر کالاهای برزیلی تعرفه پنجاه‌درصدی وضع کرد و آن را به محاکمه هم‌پیمانش ژائیر بولسونارو گره زد.

گوانتانامو، ۲۰۲۵. در ژانویه ترامپ دستور داد در پایگاه گوانتانامو برای سی هزار مهاجر جا آماده شود، در سرزمینی که کوبا آن را از ۱۹۰۳ اشغال‌شده می‌داند.

سربازان آمریکایی مدت‌هاست کوبا را ترک کرده‌اند، اما عادت تصمیم‌گیری به‌جای جزیره مانده است. فقط واژه‌ها عوض شده: «حفاظت از املاک» اکنون «حفاظت از منافع» نام دارد. تصویر کلی در مقاله‌هایم درباره کوبا و درباره دیپلماسی دلار در نیکاراگوئه (دیپلماسی دلار) است.