1907 Nikaragua-Honduras Savaşı: ABD deniz piyadeleri muzları koruyor, Washington “barışı” dikte ediyor

Nikaragua-Honduras savaşı, 1907 baharında kısa ama kanlı bir çatışmaydı; Nikaragua Başkanı José Santos Zelaya’nın ordusu Honduras’ı yenip başkentini aldı. Orta Amerikalılar birbirini öldürürken Amerikan denizcileri ve deniz piyadeleri altı Honduras kentine çıktı. 18 Mart’tan 8 Haziran 1907’ye kadar “Amerikan çıkarlarını korudular”, yani her şeyden önce muz plantasyonlarını ve limanları. Sonunda Orta Amerika’nın barışı da Washington’da yazıldı.

Bu hikâyenin en çarpıcı yanının ne olduğunu biliyor musunuz? New York’taki bir gazetenin 31 Mart 1907 tarihli ön sayfasında, devrilen Honduras başkanının portresinin yanında “yakalanan Honduras ordusu komutanı”nın portresi var. Ve o bir Amerikalı: Louisiana’lı paralı asker Lee Christmas. Başka bir deyişle, Amerikalılar bu savaşta her yerdeydi: kıyıda tüfeklerle, karargâhta ve sonra müzakere masasında.

Nikaragua-Honduras savaşı neden başladı

1907 civarında Orta Amerika’da iki uzlaşmaz lider çarpıştı. Bir yanda, Nikaragualı liberal Zelaya bölgeyi kendi önderliğinde birleştirmeyi hayal ediyordu. Öte yanda Honduras’ı, 1903’te bir Amerikan çıkarma birliği Puerto Cortés’te dururken iktidara gelen muhafazakâr Manuel Bonilla yönetiyordu. İkisi de diğerinin sürgündeki komplocularını destekliyordu; bu yüzden 1906–1907 kışındaki sınır çatışmaları çabucak savaşa dönüştü.

Şubat 1907’de Nikaragua ordusu sınırı geçti. El Salvador Bonilla’yı destekledi, Zelaya ise General Miguel Dávila önderliğindeki Honduraslı liberallere bahse girdi. Böylece bir iç kavga üç ülkenin savaşına dönüştü.

Ayrıca savaşın ekonomik bir arka planı da vardı. Birincisi, Zelaya imtiyazları yalnızca Amerikalılara değil Avrupalılara da dağıtarak Washington’u zaten kızdırıyordu. İkincisi, Honduras kıyısındaki Amerikan meyve şirketleri yeni bir hükümetin ayrıcalıklarını gözden geçirmesinden korkuyordu. Bu yüzden Washington kimin kazanacağını yakından izliyor ve gemilerini önceden hazır tutuyordu.

Namasigüe Muharebesi

Sonunda kesin muharebe Mart 1907’de Honduras’ın güneyindeki Namasigüe’de yaşandı. Nikaragualılar Orta Amerika’da ilk kez makineli tüfek kullandı ve Honduras-Salvador ordusu bozguna uğradı. Ardından Zelaya’nın birlikleri Tegucigalpa’ya yürüyüp kenti aldı. Bonilla Pasifik limanı Amapala’ya kaçtı.

Nikaragua-Honduras savaşı ve Amerikan çıkarması

Şimdi asıl konu. 18 Mart 1907’de, çatışmanın ortasında, Amerikan denizcileri ve deniz piyadeleri Honduras’ın kuzey kıyısına çıkmaya başladı. Örneğin Trujillo, La Ceiba, Puerto Cortés, San Pedro Sula, Laguna ve Choloma’yı işgal ettiler. Dikkat edin: San Pedro Sula bir liman değil, iç kesimde bir kent. Ama muz plantasyonlarına giden demiryolu oradan geçiyordu.

Resmen ise birlik yalnızca “Amerikalıların can ve mal güvenliğini koruyordu”. Ama aslında Amerikan meyve şirketlerinin çalıştığı bütün kuzey kıyısı, yabancı süngülerin korumasına girdi. Aynı zamanda güneyde Amerikan gemileri Nikaragualıların Bonilla’yı Amapala’da bitirmesine izin vermedi, o da Chicago kruvazöründe sığınak buldu. Demek ki Washington aynı anda muzları koruyor ve kimin yenileceğine karar veriyordu, ama tamamen değil.

Başkan Washington’da seçiliyor

Sonunda ABD, Meksika ile birlikte “arabulucu” oldu. Ancak bu arabuluculuk çok bir emre benziyordu. Zelaya, Honduras için bir uzlaşma başkanını kabul etmeye zorlandı ve bu Miguel Dávila oldu. Başka bir deyişle Hondurasllar yine kendi hükümetlerini seçmedi: Managua ile Washington arasında kararlaştırıldı.

Washington Konferansı: Amerikan tarifesiyle barış

1907 sonbaharında, 14 Kasım’dan 20 Aralık’a kadar Washington’da Orta Amerika Barış Konferansı yapıldı. Beş cumhuriyet bir barış ve dostluk antlaşması imzaladı. Ayrıca darbeyle iktidara gelen hükümetleri tanımamayı kararlaştırdı ve Kosta Rika’da Orta Amerika Adalet Divanı’nı kurdu.

Muhteşem geliyor, değil mi? Ama sonra ne olduğuna bakın. Daha 1909’da Washington’ın kendisi Zelaya’ya karşı bir isyanı destekledi; bunu Zelaya’nın devrilmesi yazımda anlatıyorum. 1916’da ise aynı divan, ABD’nin Nikaragua ile gelecekteki bir kanal konusundaki antlaşmasının Kosta Rika ve El Salvador’un haklarını ihlal ettiğine hükmetti. Ancak ABD kararı basitçe yok saydı ve 1918’de divan yok oldu. Daha fazlası Orta Amerika Adalet Divanı makalesinde.

Nikaragua-Honduras savaşı neyi geride bıraktı

Nikaragua-Honduras savaşı yüzlerce asker ve sivilin canına mal oldu, Honduras’ın güneyini harap etti ve ülkeyi yabancılara daha da bağımlı bıraktı. Aynı Amerikalı paralı asker Lee Christmas ise 1911’de Honduras’a dönecek ve muz patronu Samuel Zemurray ile “Noel darbesi”ni düzenleyecekti. Amerikalılar Orta Amerika’da bundan önce de efendi gibi davranıyordu; 1850’lerin filibusterlerini hatırlamak yeter. Daha sonra Nikaragua yirmi yıl deniz piyadeleri işgali altında kalacaktı.

Hiçbir şey değişmedi: aynı Honduras, aynı Washington eli

Neredeyse 120 yıl geçti ve Washington Orta Amerika’da hâlâ kendi çiftliğindeki bir kâhya gibi davranıyor. “Mülkü korumak” yerine şimdi “kartelleri yenmekten” söz ediliyor, gambotların yerinde uçak gemileri var. Ama amaç aynı: komşuları kimin yöneteceğine ve servetlerinin kime gideceğine onlar adına karar vermek.

Honduras, Kasım 2025. Cumhurbaşkanlığı seçiminden birkaç gün önce Trump, Nasry Asfura’yı destekledi ve kaybederse ABD’nin “iyi parayı kötünün peşine atmayacağını” söyleyerek tehdit etti. Üstelik yüzlerce ton kokainin sokulmasına yardımdan ABD’de 45 yıl hapse mahkûm edilmiş eski başkan Juan Orlando Hernández’i affetti. Bunun 1907’de atanan Dávila’dan farkı ne?

Karayipler, 2025 sonbaharı. Washington, Venezuela açıklarında on yıllardır görülmeyen en büyük donanma gücünü topladı ve Kasım’da oraya Gerald R. Ford uçak gemisi geldi. Aynı zamanda Amerikan ordusu denizde teknelere ateş açıyordu ve Eylül 2026’ya kadar en az 227 kişi öldü.

Venezuela, Ocak 2026. 3 Ocak’ta Amerikalılar Karakas’taki askerî hedefleri bombaladı ve Başkan Maduro’yu yakaladı. Ardından Trump, ABD’nin artık Venezuela’yı “yönettiğini” söyledi ve petrolü talep etti. Yine bir yabancı güç başka bir ülkeyi kimin yöneteceğine karar veriyor.

Nikaragua-Honduras savaşı yüzyıldan fazla önce bitti, ama dersi bugünküyle aynı. ABD kendini “arabulucu” ya da “koruyucu” ilan ettiğinde, karar sizsiz alınmış demektir. Kıyıdaki deniz piyadeleri ve ufuktaki uçak gemileri yalnızca itiraz etmeyesiniz diye var.