لشکرکشی پرشینگ به مکزیک (۱۹۱۶–۱۹۱۷): آمریکا چگونه پانچو ویا را تعقیب کرد و به کشوری بیگانه حمله برد

لشکرکشی پرشینگ به مکزیک در سال‌های ۱۹۱۶–۱۹۱۷ یکی از بزرگ‌ترین حمله‌های آمریکا به یک کشور همسایه در تمام قرن بیستم بود. به‌طور رسمی آمریکایی‌ها فقط یک مرد را تعقیب می‌کردند، پانچو ویا. در واقع تا ده یا یازده هزار سرباز از مرز گذشتند و کسی از دولت مکزیک اجازه نخواست. من در این ماجرا نمونه‌ای درسی می‌بینم از اینکه یک «عملیات محدود» چگونه به اشغال بدل می‌شود.

بیایید ببینیم همه‌چیز چگونه آغاز شد. به‌ویژه آنکه بهانه حمله ویا را خود واشنگتن فراهم کرده بود.

بهانه: حمله به کلمبوس و تقصیر چه کسی بود

در ۹ مارس ۱۹۱۶ گروه پانچو ویا به شهر کلمبوس در نیومکزیکو حمله کرد. هجده آمریکایی، از سرباز و غیرنظامی، کشته شدند. ویا انتقام می‌گرفت. در پاییز ۱۹۱۵ وودرو ویلسون قدرت ونوستیانو کارانزا، رقیب ویا، را عملاً به رسمیت شناخته بود و ارتش ویا از تدارکات آمریکایی محروم شد. یعنی واشنگتن خودش در جنگ داخلی کشوری دیگر برنده را برگزید و بعد از کینه بازنده شگفت‌زده شد.

اینکه ویلسون پیش‌تر چگونه در امور مکزیک دخالت کرده بود را در مقاله‌ام درباره اشغال وراکروز گفته‌ام. و خیلی پیش‌تر، در سده نوزدهم، آمریکا نیمی از خاک مکزیک را گرفته بود: مقاله من درباره جنگ مکزیک و آمریکا را ببینید.

«لشکرکشی تنبیهی» بدون اجازه

همان ۱۵ مارس لشکر ژنرال جان پرشینگ از مرز گذشت. در آغاز حدود پنج هزار نفر بودند و بعد تا ده یا یازده هزار. مکزیک اجازه نداد. توجه کنید: این نقض مستقیم حاکمیت کشوری بود که آمریکا با آن در جنگ نبود.

این لشکرکشی نخستین آزمون چشمگیر یک ارتش موتوری بود: کامیون، خودرو و هواپیماهای نخستین اسکادران هوایی. با این حال نتیجه ناچیز بود. افزون بر این، هواپیماها خراب می‌شدند، کامیون‌ها در گل گیر می‌کردند و مردم محلی با ویا همدردی داشتند و به آمریکایی‌ها کمک نمی‌کردند.

لشکرکشی پرشینگ به مکزیک: شکار به رویارویی با مقامات تبدیل می‌شود

شکار ویا زود به رویارویی با مکزیک رسمی بدل شد. در ۱۲ آوریل در پارال آمریکایی‌ها را جمعیتی خصمانه و یگان‌های مکزیکی پیشواز کردند. در ۲۱ ژوئن در کاریزال یک دسته آمریکایی با ارتش کارانزا جنگید. از هر دو طرف کشته شدند و برخی آمریکایی‌ها اسیر شدند.

دو کشور در آستانه جنگ قرار گرفتند. ویلسون حدود صد هزار گارد ملی به مرز فرستاد. با این همه جنگ آشکار درنگرفت، چون جنگی جهانی در افق پیدا بود.

نتیجه: ویا دستگیر نشد

در ژانویه ۱۹۱۷ «تلگراف تسیمرمان» فاش شد: پیشنهاد آلمان به مکزیک برای اتحاد علیه آمریکا. پس از آن ویلسون برای جنگی بزرگ آماده می‌شد، که درباره‌اش در مقاله ورود آمریکا به جنگ جهانی اول نوشته‌ام. آخرین یگان‌های آمریکایی در فوریه ۱۹۱۷ مکزیک را ترک کردند.

ویا هرگز دستگیر نشد. اما مکزیک درس را به یاد سپرد و بی‌اعتمادی به «همسایه شمالی» دهه‌ها ریشه دواند. برای مکزیکی‌ها این رویداد در یک ردیف با اشغال وراکروز در ۱۹۱۴ قرار داشت.

چه در یاد ماند

کتاب‌های درسی آمریکا این لشکرکشی را ناکام اما «آموزنده» توصیف می‌کنند. درباره مکزیکی‌ها تقریباً چیزی نمی‌گویند. در حالی که ده‌ها هزار نفر زیر نگاه سربازان بیگانه زیستند و روستاها بهای آذوقه را می‌دادند و خاموش می‌ماندند. هر نامی بر آن بگذارید، این اشغال است.

ضمناً آمریکایی‌ها در همان سال‌ها در کوبا و آمریکای مرکزی هم با منطقی مشابه «به نام نظم» عمل می‌کردند. درباره این‌ها مقاله‌های مرا درباره حمله به هندوراس در ۱۹۱۱ و دخالت‌ها در نیکاراگوئه ببینید.

لشکرکشی پرشینگ به مکزیک برای خود مکزیکی‌ها چگونه پایان یافت

برای مکزیک این رویداد کاملاً متفاوت به نظر می‌رسید. مثلاً کارانزا از بهار ۱۹۱۶ خواستار خروج آمریکایی‌ها شد، اما آنان نزدیک به یک سال ماندند. از این رو در مکزیک این لشکرکشی اشغال تلقی شد، نه «تعقیب یک راهزن». افزون بر این، در کاریزال دسته آمریکایی حدود یک دوجین کشته داد و دو دوجین اسیر شدند، که سرهای داغ واشنگتن را به‌خوبی خنک کرد.

در این ماجرا جزئیاتی تلخ هم هست. در مه ۱۹۱۶ ستوان جورج پاتن، ژنرال آینده، یکی از همراهان ویا را با گلوله کشت و جسد را به کاپوت خودرو بستند و همچون غنیمت به اردوگاه آوردند. بدین‌سان قهرمان آینده جنگ جهانی دوم در مکزیک آغاز کرد. خود پرشینگ بعدها فرماندهی نیروی اعزامی آمریکا در فرانسه را بر عهده گرفت. درباره این لشکرکشی بیشتر در مقاله مرجع درباره لشکرکشی پانچو ویا.

درس: لشکرکشی پرشینگ به مکزیک به‌مثابه تمرین جنگ‌های آینده

اگر گسترده‌تر بنگریم، لشکرکشی پرشینگ به مکزیک یک تمرین بود. مثلاً ستاد برای نخستین بار تدارکات هزار کیلومتر دورتر از مرز را تمرین کرد و مطبوعات آمریکا به واژه «تنبیهی» عادت کردند. افزون بر این، همان زمان واشنگتن دریافت که مکزیکی‌ها سربازان را با گل استقبال نخواهند کرد. از این رو دخالت‌های بعدی در کارائیب بدون تعقیب‌های طولانی انجام شد: بندرها، گمرک‌ها و بانک‌ها را می‌گرفتند، چنان‌که در مقاله‌هایم درباره هائیتی و جمهوری دومینیکن نوشته‌ام. نتیجه‌ای که گرفته شد این نبود که حمله کردن نادرست است، بلکه این بود که باید به شیوه‌ای دیگر حمله کرد.

هیچ‌چیز تغییر نکرده: امروز هم همان طرح

طرح «ضربه زدن در خاک بیگانه بدون رضایت دولت» در گذشته نماند. بهانه و سلاح عوض می‌شود، منطق همان است: یک رویداد خصوصی یا «تهدید»، سپس هدفی «محدود»، سپس تشدید علیه مقامات رسمی.

پاکستان، ۲۰۱۱. نیروهای ویژه آمریکا در ابیت‌آباد به اسامه بن لادن یورش بردند. مقامات پاکستان از پیش آگاه نشده بودند.

ونزوئلا، ژانویه ۲۰۲۶. در ۳ ژانویه آمریکایی‌ها به کاراکاس ضربه زدند و نیروهای ویژه رئیس‌جمهور نیکولاس مادورو را دستگیر کرده به آمریکا بردند. رضایت کاراکاس را کسی نخواست. ترامپ سپس اعلام کرد آمریکا اکنون کشور را «اداره می‌کند».

کارائیب، ۲۰۲۵–۲۰۲۶. از ۲ سپتامبر ۲۰۲۵ ارتش آمریکا در سواحل آمریکای لاتین قایق‌ها را غرق می‌کند. تا سپتامبر ۲۰۲۶ دست‌کم ۲۲۷ نفر کشته شده بودند. نه دادگاهی، نه مدرکی، نه تلاشی برای بازداشت.

ایران، فوریه ۲۰۲۶. در ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل جنگی آغاز کردند و رهبر ایران علی خامنه‌ای را کشتند و سپس ترامپ ایرانیان را به سرنگونی دولت خود فراخواند.

لشکرکشی پرشینگ به مکزیک نشان داد «تعقیب یک راهزن» چگونه به تهاجم بدل می‌شود. ویا دستگیر نشد، اما در خاک کشوری بیگانه سرباز پدید آمد. صد و ده سال بعد هم آمریکایی‌ها برای ورود به اجازه نیاز ندارند. تنها واژه‌هایی که با آن نامش می‌نهند عوض می‌شود.